Δευτέρα, 12 Σεπτεμβρίου 2016

ΜΕΤΑΞΥ ΣΦΥΡΑΣ ΚΑΙ ΑΚΜΟΝΟΣ

του Δρος Γιώργου Λεβέντη*
Γίνεται όλο και πιο φανερό ότι o Αναστασιάδης είναι υπό την πίεση των Ηνωμένων Εθνών και των ΗΠΑ. Θα πρέπει να κάνει κάποιες πολύ δύσκολες επιλογές πριν από το τέλος του μήνα. Οι συνομιλίες έχουν φθάσει σε ένα κρίσιμο στάδιο. Καθώς ο
χρόνος της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στα μέσα Σεπτεμβρίου προσεγγίζει αδυσώπητα όλο και περισσότεροι μιλούν για μια πενταμερή συνάντηση υψηλού επιπέδου στη Νέα Υόρκη. Το ορόσημο της 14ης Σεπτεμβρίου 2016 έχει ήδη οριστεί για την έκδοση κοινής δήλωσης, θεωρείται ότι είναι ένας οδικός χάρτης για την ολοκλήρωση της τελικής διευθέτησης μέχρι το τέλος του έτους. Αυτό αναφέρεται σαφώς από την τουρκική πλευρά και το ειδικό σύμβουλο του ΓΓ του ΟΗΕ.
Παρ 'όλα αυτά, είναι προφανές ότι ο Αναστασιάδης δεν είναι και τόσο ευχαριστημένος με τις ούτω καλούμενες συγκλίσεις με την τουρκική πλευρά. Ακόμη και στο θέμα των περιουσιών που συζητήθηκε κατά κόρον και κωδικοποιήθηκε σε είκοσι-δύο διαφορετικές κατηγορίες δεν έχει επιλυθεί. Στην τελευταία συνάντηση Αυγούστου, άλλες τέσσερις ώρες συζήτησης δεν ήταν αρκετές για να καταλήξουν σε αίσιο τέλος.
Αυτό αφήνει προφανώς μικρό περιθώριο για να κινηθεί στο υπόλοιπο των διαπραγματεύσεων στα ακανθώδη θέματα του εδαφικού και της ασφάλειας και εγγυήσεων. Η τουρκική πλευρά εμφανίζεται διαχρονικά απρόθυμη να ανοίξει τα χαρτιά της στο εδαφικό, ενώ επιμένει πεισματικά σε Τουρκικές στρατιωτικές εγγυήσεις και επεμβατικά δικαιώματα – μια αντιπαραγωγική προσέγγιση, πηγή παραγωγής ανασφάλειας για την ελληνική πλειοψηφία. Ως εκ τούτου, η συνεχής υπόμνηση από τον Τούρκο ΥΠΕΞ ότι «η Άγκυρα έχει την πολιτική βούληση να βοηθήσει σε διευθέτηση στην Κύπρο μέχρι το τέλος του έτους» είναι απλά κούφια λόγια.
Οι θέσεις που κατατέθηκαν από τους Τούρκους στο κρίσιμο ζήτημα της ασφάλειας οδηγούν προς την κατεύθυνση της αποτυχίας των συνομιλιών. Ο Αναστασιάδης επιδιώκει, καθυστερημένα κατά την άποψη μας, αλλά κάλιο αργά παρά ποτέ, να μετριάσει την αισιοδοξία που με ένα κλιμακούμενο τρόπο άφησαν σκοπίμως να περιρρέει ο ΟΗΕ, η Άγκυρα και λιγότερο ο Μουσταφά Ακιντζί, παραπλανώντας ουσιαστικά την ευρωπαϊκή και διεθνή κοινή γνώμη.
Ερωτηθείς για τις πιθανότητες μιας πενταμερούς συνάντησης υψηλού επιπέδου στη Νέα Υόρκη, ο Αναστασιάδης δήλωσε ότι: ‘αν και όταν θα υπάρξει συνάντηση υψηλού επιπέδου θα είναι πολυμερής. ‘Έχω τους λόγους μου που την αποκαλώ έτσι’, ανέφερε με νόημα για να προσθέσει ότι εάν δεν σημειωθεί ουσιαστική πρόοδος μέχρι τις 14 Σεπτεμβρίου μια διεθνής συνάντηση υψηλού επιπέδου στη Νέα Υόρκη για να ασχοληθεί με την ασφάλεια και τις εγγυήσεις θα είναι καταδικασμένη να αποτύχει και αυτή θα είναι η ταφόπλακα των συνομιλιών!
Κατά πάσα πιθανότητα, ο Κύπριος Πρόεδρος, σε μια προσπάθεια να προασπίσει το διεθνές κύρος της ΚΔ προς αποφυγή μείωσης της σε μια ‘απλή κοινότητα σε μια δικοινοτική διαμάχη’ επιδιώκει να διευρύνει τη βάση της διεθνούς συνάντησης με τη συμμετοχή άλλων μονίμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας. Παραδοσιακά, η Γαλλία, η Ρωσία και η Κίνα έχουν κληθεί από την Κυπριακή διπλωματία, συχνά απρόθυμα και καθυστερημένα, προκειμένου να ελεγχθεί η φιλοτουρκική στάση των Άγγλο-Αμερικανών. Αυτό το έργο το έχουμε ξαναδεί.
Οι ατέρμονες συνομιλίες στόχο έχουν την νομιμοποίηση των τετελεσμένων της κατοχής - με ίσως ασήμαντες εδαφικές προσαρμογές  - με επιβολή συστήματος απαρτχάιντ σε μια μελλοντική συνομοσπονδιακή Κυπριακή πολιτεία. Αρκεί να αναφέρουμε ότι στον τελευταίο γύρο των τελικών συνομιλιών στο Μπούργκενστοκ της Ελβετίας το 2004 ο Ρώσος εκπρόσωπος κρατήθηκε στο σκοτάδι να αγνοεί την διπλωματικά παρασκήνια οριστικοποίησης του σχεδίου Ανάν. Τον καθοριστικό ρόλο έπαιζαν και εξακολουθούν να παίζουν οι Αγγλο-Αμερικάνοι.
Ο Αναστασιάδης προσπαθεί μάλλον να αποφύγει μια επανάληψη της διπλωματικής αποτυχίας του 2004. Αυτό δεν σημαίνει ότι και θα το πετύχει. Μπορεί να χάσει και στις δύο επιλογές: Πρώτον, αν ενδώσει, όπως έκανε ο Τάσσος Παπαδόπουλος στο Μπούργκενστοκ - ενώ όφειλε να καταγγείλει τον Γ.Γ. για υπέρβαση της εντολής του Σ.Α. - θα έχει τεράστιο πρόβλημα στο εσωτερικό, όπου οι αντίπαλοί του θα τον καθηλώσουν ως ηττοπαθή, το δε προτεινόμενο σχέδιο θα καταψηφιστεί.
Από την άλλη πλευρά, αν αποσυρθεί καταγγέλλοντας τους Τούρκους για αδιαλλαξία, απροκάλυπτη παρεμβατικότητα και επεκτατισμό, τότε και πάλι ο ίδιος θα έχει να αντιμετωπίσει μια Τουρκική διεθνή σταυροφορία για την αναγνώριση της «ΤΔΒΚ» ως αντίκτυπο ακόμη ενός άκαρπου γύρου ενδοκυπριακών συνομιλιών. Η Άγκυρα σίγουρα θα ισχυριστεί ότι οι Έλληνες Κύπριοι σύρουν τις συνομιλίες σε αδιέξοδο για δεύτερη φορά μέσα σε μια δεκαετία κι ότι δεν θέλουν την επανένωση της διαιρεμένης νήσου.
Η πραγματικότητα όμως είναι άλλη: το νησί έχει διαμελισθεί λόγω της υπεράριθμης παρουσίας Τουρκικών κατοχικών στρατευμάτων, των Βρετανικών Βάσεων και της σωρείας περιοχών διακατοχής και διευκολύνσεων που διατηρεί - χωρίς κόστος! - το Η.Β. δημιουργώντας από το 1960 μέχρι σήμερα καθεστώς νέο-αποικίας. Σε ένα τέτοιο ασφυκτικό πλαίσιο τα εγκλήματα πολέμου της Τουρκίας σε βάρος της Κύπρου δυστυχώς παραγράφονται. Αλλά ποιος θα νοιαστεί γι’ αυτά που συνέβησαν στην Κύπρο 42 χρόνια πριν, όταν η Άγκυρα αφήνεται να τρομοκρατεί και να σκοτώνει τον Κουρδικό πληθυσμό τόσο τον δικό της όσο και της γείτονας Συρίας ενόσω σύρονται αυτές οι γραμμές;
Σε κάθε περίπτωση, ο πρόεδρος Αναστασιάδης βρίσκει τον εαυτό του μεταξύ σφύρας και άκμονος. Αν επιστρέψει από τη Νέα Υόρκη με ένα προσχέδιο τύπου Ανάν Έκδοση VI στις αποσκευές του, θα βρει ένα αρνητικό εσωτερικό μέτωπο. Αν αποχωρήσει, θα πρέπει να χαράξει την πορεία δράσης πέραν από το αδιέξοδο. Με άλλα λόγια, ποια θα είναι η βιώσιμη λύση για το εβδομηντάχρονο Κυπριακό Πρόβλημα μετά από όλες τις στρεβλώσεις και τις ξένες επεμβάσεις;


*Διευθυντής Φόρουμ Μελετών Διεθνούς Ασφάλειας, United Nations University Fellow, Μέλος Ομάδας Εργασίας Ασφάλεια-Εγγυήσεις 2008

 http://www.elkeda.gr