Σάββατο, 29 Οκτωβρίου 2016

28η Οκτωβρίου 1940: Παρεξηγήσεις και ανακρίβειες

ΔήμουΓράφει ο Αρματιστής
Διάβασα στο ιστολόγιο strategyreports ένα άρθρο με τίτλο «Εθνικός Αμυντικός Σχεδιασμός και δίκτυο χερσαίων συγκοινωνιών», στο οποίο περιέχοταν απόσπασμα συνέντευξης  του αείμνηστου στρατηγού Δήμου που δόθηκε στον Σάββα Βλάση και στην οποία επιχειρηματολογούσε για  τους λόγους που δεν θα έπρεπε να καταργηθεί η 1η Στρατιά από ενεργός Μείζων Σχηματισμός του ΕΣ. Στην υπόψη συνέντευξη
περιλαμβανόταν και η ακολουθούσα αναφορά στον πόλεμο του 1940-41, στη βάση της οποίας στηριζόταν και η επιχειρηματολογία του στρατηγού για την αναγκαιότητα διατήρησης της 1ης Στρατιάς:
«Στον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο έγινε ένα φοβερό λάθος με το οποίο οι ιστορικοί και στρατηγικοί μελετητές δεν ασχολούνται. Ο στρατός πολεμούσε στην Αλβανία. Στα οχυρά, όταν εισέβαλαν οι Γερμανοί, πολεμούσε άλλο κομμάτι του. Κανείς βέβαια δεν περίμενε ότι η Γιουγκοσλαβία θα σαρωνόταν και οι μηχανοκίνητες δυνάμεις του Χίτλερ θα έμπαιναν από τον Αξιό. Έγινε αυτό. Άρα έχουμε την αντιδιαστολή σχεδίασης και υλοποίησης. Δεν είχε προβλεφθεί σχέδιο για αυτό. Άρα έπρεπε να γίνει στρατηγικός ελιγμός. Διαπίστωσαν ότι δεν υπήρχε άνθρωπος για να τον κάνει. Δεν υπήρχε το αρμόδιο εξειδικευμένο πολεμικό στρατηγείο για να το κάνει αυτό. Κι έτσι μια απλούστατη στρατηγική κίνηση, μια μονάδα να πιάσει τον Όλυμπο να μην περάσουν οι Γερμανοί αμαχητί, δεν έγινε. Το Γενικό Στρατηγείο βρισκόταν στο Μεγάλη Βρετανία στην Αθήνα. Δεν είχε ούτε τους αρμόδιους επιτελείς, ούτε τον όγκο των εκτιμήσεων αυτών, δεν είχε όμως και την πείρα για να δει τα πράγματα. Εδώ δεν είδε το Αλβανικό Μέτωπο. Διέταξε τον Κατσιμήτρο να υποχωρήσει, που αν το έκανε θα ήταν καταστροφικό. Σας λέω μόνο τούτο, ότι δεν είχε αίσθηση του χώρου. Ο Στρατάρχης Παπάγος δεν πήγε ποτέ στο μέτωπο. Αυτά τα λάθη βέβαια μας τα κάλυψε η ιδιοφυΐα του Κατσιμήτρου, ο οποίος παράκουσε τις εντολές και νίκησε. Όμως το έλλειμμα του στρατηγικού ελιγμού παρέμεινε»
Λόγω και της μεγάλης εθνικής επετείου που τιμήσαμε [όσοι την τιμήσαμε], αλλά και προς χάρη της ιστορικής αλήθειας, θα επιθυμούσα να κάνω κάποιες ιστορικές ανασκευές στα αναφερόμενα από τον στρατηγό Δήμου, με απέραντο πάντα σεβασμό στο μνήμη του. Ειδικότερα, ο αείμνηστος στρατηγός αναφέρει πράγματα που απέχουν πολύ από την ιστορική αλήθεια. Παρακάτω θα προσπαθήσω όσο περισσότερο γίνεται πιο συνοπτικά, να επισημάνω αυτά τα σημεία:

1η Ανακρίβεια

 «Το Γενικό Στρατηγείο δεν είχε όμως και την πείρα για να δει τα πράγματα. Δεν είδε το Αλβανικό μέτωπο. Διέταξε το Κατσιμήτρο να υποχωρήσει, που αν το έκανε θα ήταν καταστροφικό. Σας λέω μόνο τούτο, ότι δεν είχε (το Γ.Σ.) αίσθηση του χώρου. Ο Παπάγος δεν πήγε ποτέ στο μέτωπο. Αυτά τα λάθη μας τα κάλυψε η ιδιοφυία του Κατσιμήτρου, ο οποίος παράκουσε τις εντολές και νίκησε».

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΤΟΥ ΛΑΘΟΥΣ
 Από την παραπάνω αναφορά αφήνεται να εννοηθεί ότι το ΓΕΣ:
  1.   Δεν διέθετε τη πείρα για να αντιμετωπίσει το πρόβλημα της Ιταλικής απειλής.
  2.   Δεν είχε αίσθηση του Αλβανικού μετώπου.
  3.   Διέταξε τον διοικητή της VIII Μεραρχίας  στρατηγό Χαράλαμπο Κατσιμήτρο, να υποχωρήσει από την Ήπειρο, αλλά ο Κατσιμήτρος αγνόησε τη διαταγή του ΓΕΣ, παρέμεινε στην Ήπειρο, έδωσε εκεί τον αμυντικό αγώνα και τελικά νίκησε.
Όσον αφορά το πρώτο σκέλος της παραπάνω αναφοράς, αυτή απαντάται από τα όσα θα αναφερθούν στη συνέχεια αναφορικά με τη σχεδίαση, αλλά και από το ότι η Ιταλική απειλή αντιμετωπίστηκε αποτελεσματικά με βάση τα σχέδια του ΓΕΣ, τα οποία είναι αυτά που οδήγησαν στη μεγάλη νίκη των Ελλήνων στη «Μάχη της Ελλάδας» για την απόκρουση της Ιταλικής φασιστικής εισβολής.
Όσοn αφορά το δεύτερο σκέλος της αναφοράς, είναι άγνωστο το τι ακριβώς εννοεί ο στρατηγός Δήμου με τη φράση «το Γ.Σ. δεν είχε αίσθηση του Αλβανικού μετώπου». Πιθανόν να εννοεί  ότι το ΓΕΣ [ο Παπάγος] δεν διέθετε αντίληψη του Θεάτρου επιχειρήσεων της Ηπείρου, πράγμα που μπορεί να σημαίνει πολλά, όπως:
  • Δεν είχαν αντίληψη της γεωγραφίας του χώρου
  • Δεν διέθεταν ακριβείς πληροφορίες για τις Ιταλικές δυνάμεις
  • Δεν διέθεταν σαφή αντίληψη για τη κατάσταση του Ελληνικού στρατού
  • Δεν διέθεταν την ικανότητα να προσδιορίσουν το χώρο προς τον οποίο έπρεπε να κατευθυνθεί τη κυρία προσπάθεια του στρατού
  • Πιθανόν κάποια εξ αυτών, ή και όλα, ή ακόμη και άλλα που δεν διευκρινίζονται.
Αλλά η νίκη του Ελληνικού στρατού στην Ήπειρο, στην Πίνδο και στο θέατρο επιχειρήσεων Δυτικής Μακεδονίας δεν μπορεί να δικαιολογήσει τον ισχυρισμό του στρατηγού Δήμου. Δεν λειτούργησαν αυτόνομα οι εκεί διοικήσεις. Πολέμησαν με βάση τα σχέδια που κατάρτισε το ΓΕΣ προ του πολέμου και  υπό τη διοίκηση του αρχιστράτηγου και του επιτελείου του, όταν άρχισαν οι επιχειρήσεις. Αν ο στρατηγός Δήμου εννοεί ότι ο ΕΣ δεν πέταξε στη θάλασσα τους Ιταλούς, αυτό σηκώνει πολλή συζήτηση για το αν ήταν δυνατό να επιτευχθεί μέχρι και τον Απρίλιο του 1941.
Αντιστράτηγος Γεώργιος Κοσμάς
Αντιστράτηγος Γεώργιος Κοσμάς
Όσον αφορά το τρίτο σκέλος της αναφοράς, αυτό δεν μπορεί να λέγεται από ένα αξιωματικό που ανήλθε στις ανώτατες θέσεις της ηγεσίας του ΕΣ. Υπήρχε ποτέ περίπτωση κάποιος διοικητής σχηματισμού να μην εκτελέσει τις διαταγές του στρατηγού Δήμου; Ασφαλώς όχι. Η μη εκτέλεση διαταγών και αποστολών από ανώτατους διοικητές σε ένα σοβαρό στρατό, όπως ήταν ο Ελληνικός Στρατός εκείνης της περιόδου, είναι πολύ απλά αδιανόητη. Υπόψην ότι ο Παπάγος δεν ήταν ο Αρχηγός που μπορούσε κάποιος να αγνοήσει και να μην εκτελέσει  τις διαταγές  και αποφάσεις του. Ο Παπάγος σε περιπτώσεις μη εκτέλεσης των διαταγών του ή διαφοράς γνώμης επί κρίσιμων ζητημάτων αναφορικά με τη διεξαγωγή των επιχειρήσεων, αφαιρούσε αμέσως τη διοίκηση, ακόμη και από άτομα με τα οποία συνδεόταν με προσωπική σχέση, όπως είναι η περίπτωση του διοικητού του Α’ Σώματος Στρατού, στρατηγού Κοσμά (τον οποίον, επειδή εκτιμούσε τον επαγγελματισμό του, επανέφερε το 1948 ως αρχηγό του ΓΕΣ), αλλά και όλης σχεδόν της ανώτατης ηγεσίας του Θεάτρου επιχειρήσεων Αλβανίας.
Οι παραπάνω αναφορές του στρατηγού Δήμου αποτελούν ιστορικό λάθος και απέχουν πολύ από τη πραγματικότητα.  Ίσως οι περισσότεροι δεν το γνωρίζουν, αλλά μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και μέχρι και το 1939, ως απειλή αντιμετωπιζόταν μόνο η Βουλγαρία και με βάση την υπόψη εκτίμηση ο στρατός, η σχεδίαση και η οχύρωση είχαν προσανατολιστεί προς την Κεντρική και Ανατολική Μακεδονία. Για την αντιμετώπιση της Βουλγαρικής απειλής κατασκευάστηκε στην Ελληνοβουλγαρική μεθόριο [μεταξύ του τριεθνούς επί του Μπέλες και του ποταμού Νέστου] η οχυρωματική γραμμή «Μπέλες – Νέστος» ή και «γραμμή Μεταξά». Σκοπός της οχυρωματικής γραμμής ήταν η ανάσχεση μιας Βουλγαρικής επίθεσης ώστε να δοθεί ο χρόνος για να ολοκληρωθεί η επιστράτευση και η στρατηγική συγκέντρωση του στρατού στη Κεντρική και Ανατολική Μακεδονία προκειμένου να αναληφθούν «εν καιρώ» επιθετικές επιχειρήσεις προς το Βουλγαρικό έδαφος.

Η κατάληψη της Αλβανίας από την Ιταλία και το Σχέδιο «ΙΒ»

Ο υπάρχον όμως σχεδιασμός άλλαξε άρδην όταν, εντελώς αιφνιδιαστικά, στις 7 Απριλίου 1939, τα Ιταλικά στρατεύματα αποβιβάστηκαν στην Αλβανία, κατέλυσαν την ανεξαρτησία της χώρας και προωθήθηκαν στα Ελληνοαλβανικά σύνορα. Υπόψη ότι το 1939, οι μόνες δυνάμεις που ήσαν προσανατολισμένες προς την Αλβανία ήταν η VIII Μεραρχία στην Ήπειρο και η IX Μεραρχία στη Δυτική Μακεδονία. Αμέσως όμως μετά τη κατάληψη της Αλβανίας από τα Ιταλικά στρατεύματα, το ΓΕΣ έλαβε άμεσα και σοβαρά μέτρα για την αντιμετώπιση της νέας αυτής απειλής και κατάρτισε ένα νέο σχέδιο εκστρατείας με την ονομασία «ΙΒ», που αντιμετώπιζε  ταυτόχρονη απειλή από την Ιταλία και τη Βουλγαρία και το οποίο και κοινοποιήθηκε στους σχηματισμούς στις 4 Μαίου 1939. Όμως, λόγω του αιφνίδιου της  απειλής, της πρόωρης σχεδίασης, της μη ύπαρξης οχύρωσης προς την Αλβανία και της αδυναμίας να εκτελεστούν οι απαραίτητες προετοιμασίες για την πλήρη αντιμετώπιση της απειλής που παρουσιάστηκε αιφνιδιαστικά στη βορειοδυτική Ελλάδα, το σχέδιο «ΙΒ» ήταν βασικά αμυντικό. Ειδικότερα, για το θέατρο επιχειρήσεων προς την Αλβανία προβλεπόταν ότι εφόσον  οι πολεμικές συνθήκες θα το επέβαλαν, ο Ελληνικός στρατός θα υποχωρούσε στην Ήπειρο μέχρι το ποταμό Άραχθο και στη Δυτική Μακεδονία μέχρι το Βέρμιο, με σκοπό να κερδίσει τον απαιτούμενο χρόνο για την ολοκλήρωση της επιστρατεύσεως, ώστε να αμυνθεί στη φυσικά ισχυρή αμυντική τοποθεσία «Άραχθος – Ζυγός Μετσόβου – Αλιάκμονας – Βέρμιο». Και τούτο επειδή η στρατιωτική ηγεσία εκτιμούσε ότι αυτή ήταν η ισχυρότερη αμυντική τοποθεσία στην οποία θα μπορούσαν να συγκεντρωθούν οι κύριες Ελληνικές δυνάμεις για να διεξάγουν τον αμυντικό αγώνα υπό ευνοϊκότερες συνθήκες.
Το σχέδιο ΙΒ προέβλεπε:
(2 Θέατρα επιχειρήσεων και 7 Διοικήσεις υπό τον Αρχιστράτηγο)
Θέατρο Επιχειρήσεων  προς την Αλβανία 
1. Η VIII  Μεραρχία στην Ήπειρο
2. Το Β’ Σ.Σ. με τις Ι, ΙΧ Μεραρχίες και τη V Ταξιαρχία για τη Δυτική Μακεδονία
3. Το Γ’ Σ.Σ. με τις Χ, ΧΙ Μεραρχίες και τη IV Ταξιαρχία για τη Δυτική Μακεδονία
Θέατρο επιχειρήσεων προς τη Βουλγαρία  
4. Το Τμήμα Στρατιάς Καβάλας με
* Την Ομάδα Μεραρχιών στο διάδρομο του Αξιού από τις VI και XVII και τη Μεραρχία Ιππικού
* Το  Δ’ Σ.Σ.  με τις VII, XIV Μεραρχίες
5. Το Ε’ ΣΣ με τις ΧΙΙ και ΧΙΙΙ Μεραρχίες
Γενική εφεδρεία αρχιστράτηγου
6. Το Α’ ΣΣ Αθηνών με τις ΙΙ, ΙΙΙ, IV Μεραρχίες
7. Την V Μεραρχία και τη ΙΙΙ ταξιαρχία ΠΖ
Παράλληλα με τη σχεδίαση άρχισε και η οχύρωση της Ελληνοαλβανικής μεθορίου στην Ήπειρο και τη Δυτική Μακεδονία.

Η μεταβλητή του σχεδίου «ΙΒα»

Στη συνέχεια και αφού εκτιμήθηκε ότι η Γιουγκοσλαβία θα παρέμενε ουδέτερη, κοινοποιήθηκε την 1 Σεπτεμβρίου 1939 η πρώτη μεταβλητή του σχεδίου ΙΒ με την ονομασία «ΙΒα», δια της οποίας προβλεπόταν ότι στη μεν Δυτική Μακεδονία η άμυνα θα διεξαγόταν πλησίον των συνόρων [δηλαδή δεν θα γινόταν υποχώρηση στη γραμμή Αλιάκμονας – Βέρμιο], στη δε Ήπειρο ο στρατός θα συμπτυσσόταν από τα σύνορα  στην τοποθεσία «Ελαία (Καλπάκι) – Καλαμάς» στην οποία και θα δινόταν ο αμυντικός αγώνας [δηλαδή δεν θα γινόταν σύμπτυξη στη τοποθεσία του Αράχθου]. Και στις δύο αμυντικές τοποθεσίες, στην Ήπειρο και στη Δυτική Μακεδονία, οι εργασίες οχύρωσης που είχαν ξεκινήσει προ 4 μηνών συνεχίζονταν με αμείωτη ένταση. Οι προβλεπόμενες μεγάλες μονάδες ήταν γενικά ίδιες με τις του σχεδίου ΙΒ, με την εξής κατανομή:
Στρατηγική συγκρότηση Σχεδίου ΙΒα
(2 Θέατρα επιχειρήσεων και 8 Διοικήσεις υπό τον Αρχιστράτηγο)
Θέατρο Επιχειρήσεων  προς την Αλβανία
1.      Στην Ήπειρο: η   VIII  Μεραρχία
2.      Στη Δυτική Μακεδονία: Το Τμήμα Στρατιάς Δυτικής Μακεδονίας (ΤΣΔΜ) με:
* Το Β’ Σ.Σ. με τη Ι Μεραρχία στη Λάρισα, την ΙΧ Μεραρχία στη Καστοριά και τη V Ταξιαρχία στη Λάρισα και Γρεβενά
* Το Γ’ Σ.Σ. με τη IV Ταξιαρχία στη Φλώρινα και τη Χ Μεραρχία στην Έδεσσα
* Το Απόσπασμα Πίνδου στο Επταχώρι
* Την ΧΙ Μεραρχία στα Γιαννιτσά ως εφεδρεία του ΤΣΔΜ
Θέατρο επιχειρήσεων προς τη Βουλγαρία  
3. Το Τμήμα Στρατιάς Καβάλας με
* Την Ομάδα Μεραρχιών με τις VI και XVII Μεραρχίες στο Κιλκίς και στις Σέρρες
* Το Δ’ Σ.Σ.  με τις VII, XIV Μεραρχίες στη Δράμα και τη Ξάνθη αντίστοιχα
4. Το Ε’ ΣΣ με τις ΧΙΙ και ΧΙΙΙ Μεραρχίες στη Κομοτηνή και την Αλεξανδρούπολη
Γενική εφεδρεία αρχιστράτηγου
5. Το Α’ ΣΣ Αθηνών με τις ΙΙΙ και IV Μεραρχίες στη περιοχή Κοζάνης και τη ΙΙ Μεραρχία στη Καλαμπάκα
6. Την V Μεραρχία και τη ΙΙΙ Ταξιαρχία στη περιοχή Φλώρινας
7. Τη Μεραρχία Ιππικού στη περιοχή Έδεσσας – Γιαννιτσών

Η μεταβλητή του σχεδίου «ΙΒβ»

Ακολούθως, τον Απρίλιο του 1940 κοινοποιήθηκε η μεταβλητή «ΙΒβ» του σχεδίου ΙΒ, δια της οποίας προβλεπόταν ότι στη μεν Δυτική Μακεδονία, όπου ο συσχετισμός ισχύος ήταν περίπου ισοδύναμος,  ο αμυντικός αγώνας θα δινόταν στην αμυντική τοποθεσία που είχε οχυρωθεί πλησίον των συνόρων, στη δε Ήπειρο, όπου ο συσχετισμός ισχύος ήταν σε βάρος του ΕΣ, αφέθηκε η πρωτοβουλία στον διοικητή της VIII Μεραρχίας να αποφασίσει αν θα αμυνθεί στη τοποθεσία «Ελαία – Καλαμάς» που είχε οχυρωθεί, ή στη τοποθεσία του «Αράχθου» που ήταν ισχυρότερη. Είναι σκόπιμο όμως να αναφέρουμε το ποια ήταν η αποστολή της VIII  Μεραρχίας,  την οποία κατά το στρατηγό Δήμου δεν εκτέλεσε ο Κατσιμήτρος:
Αποστολή VIII  Μεραρχίας 
Η απαγόρευση των οδεύσεων που οδηγούσαν από την Ήπειρο στην Αιτωλοακαρνανία και η ισχυρή κάλυψη του αριστερού πλευρού του Τμήματος Θεάτρου Επιχειρήσεων Δυτικής Μακεδονίας. Με βάση οδηγίες που είχαν δοθεί στις 16 Σεπτεμβρίου 1940 στην VIII Μεραρχία, αυτή θα έπρεπε να αναχαιτίσει τον εχθρό στη γραμμή «Ελαία – Καλαμάς» (γραμμή ΙΒα, ή στη γραμμή του Αράχθου (γραμμή ΙΒ).
Είναι προφανές ότι η αποστολή της VIII  Μεραρχίας ήταν ελαστική και άφηνε τη πρωτοβουλία εκλογής της τοποθεσίας άμυνας στην VIII  Μεραρχία, ο διοικητής της οποίας επέλεξε να αμυνθεί στη τοποθεσία «Ελαία – Καλαμάς» με βάση τη σκέψη ότι αφ’ ενός το σύνολο των ανδρών της μεραρχίας του κατάγονταν από την Ήπειρο και η εγκατάλειψη της Ηπείρου θα είχε δυσμενή επίπτωση στο ηθικό της Μεραρχίας του και αφ’ ετέρου ότι η τοποθεσία Ελαία – Καλαμάς είχε οχυρωθεί ισχυρά.
Αλλά για ποιο λόγο το ΓΕΣ είχε μελετήσει τη πιθανότητα σύμπτυξης στη τοποθεσία του ποταμού Αράχθου; Η απάντηση είναι, νομίζω, περισσότερο από προφανής:
  • Η δύναμη της VIII Μεραρχίας ήταν υποδεέστερη των Ιταλικών δυνάμεων που ήταν προσανατολισμένες προς την Ήπειρο και ενδεχομένως οι μεραρχίες της Γενικής εφεδρείας να μη προλάβαιναν να φθάσουν έγκαιρα στην Ήπειρο για να συνδράμουν τον αγώνα της VIII  Μεραρχίας.
  • Η τοποθεσία του ποταμού Αράχθου, ως στηριζόμενη στον ορεινό όγκο της Πίνδου, είναι οικονομική και διαθέτει μεγάλη φυσική ισχύ. Απείρως μεγαλύτερη από τη τοποθεσία «Ελαία – Καλαμάς».
  • Μπορεί να ακούγεται ως «μείον» η εγκατάλειψη εθνικού εδάφους αλλά το ΓΕΣ έβλεπε το «όλον». Το απασχολούσε η κάλυψη των συγκοινωνιών από την Ήπειρο προς τη Θεσσαλία που διέρχονταν από τη Πίνδο στη περιοχή του Μετσόβου. Αν η μάχη χανόταν στην ασθενή τοποθεσία «Ελαία – Καλαμάς», οι Ιταλοί θα κατέρχονταν στη Θεσσαλία, θα έκοβαν την Ελλάδα στα δύο και θα προσέβαλαν το αριστερό πλευρό του ΤΣΔΜ. Για αυτό το λόγο με την έναρξη των επιχειρήσεων το ΓΕΣ υπενθυμίζει συνεχώς στον Κατσιμήτρο ότι η αποστολή του είναι η ισχυρή κάλυψη του αριστερού πλευρού του ΤΣΔΜ και των οδεύσεων που οδηγούν από την Ήπειρο προς τη Θεσσαλία και την Αιτωλοακαρνανία.
Κατόπιν των παραπάνω είναι προφανές, ότι:
1. Το ΓΕΣ αμέσως με την αποβίβαση των Ιταλών στην Αλβανία έλαβε επείγοντα μέτρα για την αντιμετώπιση της νέας απειλής που παρουσιάστηκε, αλλά και της Βουλγαρικής απειλής που ήδη υπήρχε.
2. Το ΓΕΣ διέθετε και τους απαιτούμενους ικανούς επιτελείς αλλά και την «αίσθηση» του μετώπου και μάλιστα σε πολύ πρόωρο χρόνο είχε σχηματοποιήσει μια γενική ιδέα για ένα αμυντικό ελιγμό που προέβλεπε άμυνα στην Ήπειρο, στο Καλπάκι ή στον Άραχθο, από την VIII  Μεραρχία και συγκέντρωση ικανών δυνάμεων στη Δυτική Μακεδονία υπό το ΤΣΔΜ για την ανάληψη επιθετικών επιχειρήσεων προς την Αλβανία. Προϊόντος του χρόνου, ο ελιγμός αυτός θα λάβει ακόμη πιο συγκεκριμένη μορφή, με αποτέλεσμα στις 28 Οκτωβρίου 1940, το Γενικό πλέον Στρατηγείο  να κατευθύνει προς την Ήπειρο το Α΄ ΣΣ (ΙΙ, ΙΙΙ, IV Μεραρχίες) και προς τη Δυτική Μακεδονία τα Γ’ και Δ΄ Σώματα Στρατού με τις Μεραρχίες ΙΧ, Χ, ΧΙ, ΧΙΙΙ, XV (πρώην IV Ταξιαρχία ΠΖ) και XVII. Το Β’ ΣΣ (Ι Μεραρχία, Μ.Ι., Τ.Ι.) προσανατολίστηκε προς τη Πίνδο λόγω της εκεί δυσμενούς εξέλιξης που είχε λάβει η αμυντική μάχη.
Υποστράτηγος Χαράλαμπος Κατσιμήτρος
Υποστράτηγος Χαράλαμπος Κατσιμήτρος
3. Ο Κατσιμήτρος ούτε διατάχθηκε να υποχωρήσει στον Άραχθο, αλλά ούτε και η απόφαση του να αμυνθεί στη τοποθεσία «Ελαία – Καλαμάς» λήφθηκε τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου. Το ότι το ΓΕΣ άφησε στο Κατσιμήτρο τη πρωτοβουλία να αποφασίσει σε ποια τοποθεσία θα αμυνόταν η Μεραρχία του, αποδεικνύει ότι ο Παπάγος εκτιμούσε τη προσωπικότητα και τον επαγγελματισμό του Κατσιμήτρου και τον εμπιστευόταν απεριόριστα. Η απόφαση του Κατσιμήτρου να αμυνθεί στη τοποθεσία «Ελαία – Καλαμάς», δεν λήφθηκε ερήμην του Παπάγου, αλλά έτυχε της έγκρισης του και της θερμής συμπαράστασής του στην απόφαση του Κατσιμήτρου. Ο Κατσιμήτρος δεν παράκουσε καμιά διαταγή του ΓΕΣ. Εκτέλεσε μέσα στα πλαίσια της πρωτοβουλίας που του έδωσε το ΓΕΣ την αποστολή του. Ο Ελληνικός Στρατός το 1940 δεν βρισκόταν στην εποχή των κλεφτοαρματωλών, όπου ο κάθε οπλαρχηγός είχε και το δικό του μπαϊράκι.
4.   Η αποστολή είναι πάντοτε εκτελεστή και κανένας δεν μπορεί να την αγνοήσει. Δεν μπορεί να απονέμεται έπαινος για τη μη εκτέλεση αποστολής.
Για την ιστορία να αναφέρουμε ότι ο Κατσιμήτρος, ως διοικητής τάγματος του 5ου Συντάγματος στη Μικρά Ασία τον Αύγουστο του 1922, αμύνθηκε γενναία στις επιθέσεις των Τούρκων στο Κέντρο Αντιστάσεως Χασάν Μπελ. Το Χασάν Μπελ δεν καταλήφθηκε και ο διοικητής της 57ης Τουρκικής μεραρχίας Ρεσάτ Μπέης που είχε ως αποστολή τη κατάληψη του, αυτοκτόνησε εξ αιτίας της αποτυχίας του να εκτελέσει την αποστολή του. Αργότερα ο στρατηγός Κατσιμήτρος επέδειξε ανυπέρβλητες αρετές ως διοικητής της VIII Μεραρχίας, τόσο κατά την περίοδο προετοιμασίας για την απόκρουση της ιταλικής επίθεσης όσο και καθ’ όλη τη διάρκεια της Μεγάλης Μάχης της Ελλάδας εναντίον της Ιταλίας.

2η Ανακρίβεια

«Στον Β’ ΠΠ έγινε ένα φοβερό λάθος … Ο στρατός πολεμούσε στην Αλβανία. Στα οχυρά […] πολεμούσε άλλο κομμάτι του. Κανείς δεν περίμενε ότι η Γιουγκοσλαβία θα σαρωνόταν και οι μηχανοκίνητες δυνάμεις του Χίτλερ θα έμπαιναν από τον Αξιό.Δεν είχε προβλεφθεί σχέδιο για αυτό. Άρα έπρεπε να γίνει στρατηγικός ελιγμός. Διαπίστωσαν ότι δεν υπήρχε άνθρωπος για να τον κάνει. Δεν υπήρχε το αρμόδιο εξειδικευμένο πολεμικό στρατηγείο για να το κάνει αυτό. Κι έτσι μια απλούστατη στρατηγική κίνηση, μια μονάδα να πιάσει τον Όλυμπο να μην περάσουν οι Γερμανοί αμαχητί, δεν έγινε.»
ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΡΙΒΕΙΑΣ:  «Δεν υπήρχε εξειδικευμένο πολεμικό στρατηγείο να σχεδιάσει στρατηγικό ελιγμό»
Αντιστράτηγος Αλέξανδρος Παπάγος
Αντιστράτηγος Αλέξανδρος Παπάγος
Αρχικά είναι σκόπιμο να σχολιαστεί η αναφορά του στρατηγού Δήμου στο ότι δεν υπήρχε εξειδικευμένο πολεμικό στρατηγείο προκειμένου να σχεδιάσει στρατηγικό ελιγμό για την αντιμετώπιση της καθόδου των Γερμανών προς τη Θεσσαλονίκη από το διάδρομο του Αξιού. Έχω την άποψη ότι ο στρατηγός κάνει ένα μεγάλο λάθος. Το πολεμικό στρατηγείο που αναφέρει ότι έλλειπε, υπήρχε και ήταν το Γενικό Στρατηγείο. Όπως είναι γνωστό, το πρωί της 28ης Οκτωβρίου 1940 ο αρχηγός του ΓΕΣ αντιστράτηγος Αλέξανδρος Παπάγος ανέλαβε Αρχιστράτηγος του κατά ξηράν στρατού, με ευθύνη τη διεξαγωγή των επιχειρήσεων στο σύνολο του χερσαίου χώρου, το δε αρμόδιο τμήμα του Γενικού Επιτελείου για τις επιχειρήσεις, πλαισιωμένο και από άλλους αξιωματικούς, αποτέλεσε το Γενικό Στρατηγείο του Αρχιστράτηγου και εγκαταστάθηκε στα υπόγεια του ξενοδοχείου Μεγάλη Βρετάνια (υπόψη ότι το ΓΕΣ την εποχή εκείνη, στεγαζόταν στο μέγαρο της Βουλής). Το ότι το ονόμασαν «Γενικό Στρατηγείο» και όχι «Πολεμικό Στρατηγείο», δεν έχει καμιά απολύτως σημασία. Ως εκ τούτου είναι ακατανόητη η αναφορά του στρατηγού Δήμου στην μη ύπαρξη πολεμικού στρατηγείου. Εκτός και αν σκεφτόταν ότι κάτω από τον Αρχιστράτηγο του Ελληνικού στρατού και το στρατηγείο του θα έπρεπε να υπάρχει ένα ακόμη στρατηγείο το οποίο θα σχεδίαζε και θα διεύθυνε τις επιχειρήσεις στο σύνολο και αυτό του χερσαίου εδάφους της χώρας.  Αλλά σε αυτή τη περίπτωση ποιος θα ήταν ο ρόλος του αρχιστράτηγου;
Σχετικά τώρα με τη διοικητική και επιχειρησιακή συγκρότηση του στρατού εκστρατείας: Από την οργάνωση του στρατού για την εφαρμογή του σχεδίου «ΙΒβ» που ήδη αναφέρθηκε και τη στρατηγική του συγκρότηση σε ανώτατες διοικήσεις υπό τον Αρχιστράτηγο κατά Θέατρο Επιχειρήσεων, γίνεται αντιληπτό ότι το σύνολο του Ελληνικού Στρατού εκλαμβανόταν ως μια μεγάλη Στρατιά [αν και αυτό δεν αναφέρεται πουθενά] διοικούμενη από τον Αρχιστράτηγο, η οποία ανάλογα με τα Μέτωπα, τα Θέατρα Επιχειρήσεων και τα Τμήματα Θεάτρου Επιχειρήσεων που προβλεπόταν να δημιουργηθούν, κατατεμνόταν σε Τμήματα Στρατιάς, τα οποία με τη σειρά τους διοικούσαν Σώματα Στρατού, Ομάδες Μεραρχιών ή μόνο Μεραρχίες.
Ο παρακάτω πίνακας δίνει μια εικόνα αυτής της κατάτμησης το Μάρτιο του 1941:
ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΜΑΡ 1941
Η αντιμετώπιση της Γερμανικής απειλής
Είναι πολύ δύσκολο κάποιος να αναφέρει μέσα σε λίγες γραμμές το τι ακριβώς έγινε και τι αποφάσεις λήφθηκαν για την αντιμετώπιση της Γερμανικής απειλής εναντίον της Ελλάδας. Θα προσπαθήσω όμως με λίγα λόγια να δώσω κάποια κρίσιμα στοιχεία που αποδεικνύουν ότι τα πράγματα δεν είναι όπως τα αναφέρει ο στρατηγός Δήμου.
Η Ελληνική ηγεσία ύστερα από τη διάθεση στο Θέατρο Επιχειρήσεων της Αλβανίας του μεγαλύτερου μέρους του στρατιωτικού δυναμικού της χώρας (14 μεραρχίες πεζικού και 1 Μεραρχία Ιππικού), ήταν διατεθειμένη να δεχθεί μια Βρετανική στρατιωτική δύναμη ως ενίσχυση για την αντιμετώπιση της διαφαινόμενης απειλής από την είσοδο των Γερμανικών στρατευμάτων στη Ρουμανία, αλλά υπό τον όρο ότι η υπόψη δύναμη θα ήταν επαρκής. Διαφορετικά, εκτιμούσε ότι μια ανεπαρκής Βρετανική βοήθεια θα μπορούσε να αποτελέσει αφορμή για άμεση επίθεση Γερμανικών στρατευμάτων εναντίον της Ελλάδας χωρίς η ενίσχυση που θα είχε φθάσει να μπορεί να προσφέρει κάτι το ουσιαστικό στην αμυντική μάχη εναντίον των Γερμανών. Η Βρετανική ενίσχυση που εκτιμήθηκε από το Γ.Σ. ότι θα ήταν επαρκής ανερχόταν σε 8-9 μεραρχίες, τις οποίες βεβαίως οι Βρετανοί αδυνατούσαν να διαθέσουν. Παρ’ όλα ταύτα οι Βρετανοί, για λόγους που ο καθένας μπορεί να αντιληφθεί, επιθυμούσαν και πίεζαν για την εμπλοκή τους στο Ελληνικό Θέατρο Πολέμου και την παράταση για όσο το δυνατό περισσότερο χρόνο της Ελληνικής αντίστασης, επειδή αυτή θα προσέφερε πολύτιμο χρόνο για προετοιμασία στους Βρετανούς που τόσο τον είχαν ανάγκη.
Αμέσως μετά το θάνατο του Μεταξά και την είσοδο των Γερμανικών στρατευμάτων στη Βουλγαρία, ένα Βρετανικό εκστρατευτικό σώμα αποτελούμενο κυρίως από δυνάμεις της Κοινοπολιτείας, άρχισε να αποβιβάζεται στο Πειραιά και να προωθείται προς βορρά.
Ζωτικής σημασίας ζήτημα αποτέλεσε ο καθορισμός της αμυντικής τοποθεσίας επί της οποίας θα έπρεπε να δοθεί ο αγώνας για την απόκρουση της Γερμανικής επίθεσης εναντίον της Ελλάδας. Η καθαρά στρατιωτική λογική επέβαλε την εγκατάλειψη της Μακεδονίας και τη μεταφορά της άμυνας στην οικονομικότερη και «φύσει οχυρή» τοποθεσία «Καϊμακτσαλάν – Βέρμιο – Αλιάκμονας» επί της οποίας θα μπορούσαν να συγκεντρωθούν αρκετές δυνάμεις. Η εγκατάλειψη όμως της Θεσσαλονίκης και της Μακεδονίας και Θράκης από τον Ελληνικό στρατό κρινόταν από την Ελληνική ηγεσία ως ενέργεια που θα είχε σοβαρές επιπτώσεις στο ηθικό του πληθυσμού αλλά και του στρατού, αφού μεγάλο μέρος των Μεραρχιών που μάχονταν στην Αλβανία είχε επιστρατευθεί στις περιοχές της Μακεδονίας και της Θράκης. Ακόμη, η απόφαση για την εγκατάλειψη της Μακεδονίας συνδεόταν στενά με τη στάση την οποία θα τηρούσε η Γιουγκοσλαβία, η οποία όμως τηρούσε σιγή για το προσανατολισμό της εξωτερικής της πολιτικής.
Κατόπιν των παραπάνω η λήψη της απόφασης για την επιλογή της αμυντικής τοποθεσίας επί της οποίας θα διεξαγόταν ο αμυντικός αγώνας, εξαρτήθηκε από τη στάση που θα τηρούσε η Γιουγκοσλαβία:
1. Αν η Γιουγκοσλαβία παρέμενε σύμμαχος των Βρετανών και Ελλήνων, ο αγώνας επιβαλλόταν να δοθεί στη τοποθεσία «Μπέλες Νέστος» αφού ο διάδρομος του Αξιού και η ασθενής τοποθεσία επί του Μπέλες θα καλύπτονταν από το Γιουγκοσλαβικό στρατό στη κοιλάδα του ποταμού Στρούμνιτσα.
2. Αν η Γιουγκοσλαβία παρέμενε ουδέτερη και δεν επέτρεπε τη χρησιμοποίηση του εδάφους της στα γερμανικά στρατεύματα, ο αμυντικός αγώνας θα έπρεπε να δοθεί στη τοποθεσία «Καϊμακτσαλάν – Βέρμιο – Αλιάκμονας», στη δε τοποθεσία «Μπέλες – Νέστος» θα παρέμεναν μόνο οι φρουρές των οχυρών. Οι μεραρχίας VII, XIV, XVIII και XIX του Τμήματος Στρατιάς Ανατολικής Μακεδονίας ΤΣΑΜ) θα μεταφέρονταν και αυτές στη τοποθεσία του Βερμίου, όπου μαζί με το Βρετανικό εκστρατευτικό σώμα και τις 2 Μεραρχίες (ΧΙΙ και ΧΧ) του νεοσυγκροτηθέντος Τμήματος Στρατιάς Κεντρικής Μακεδονίας (ΤΣΚΜ) θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν υπό πολύ καλύτερες συνθήκες τη Γερμανική απειλή.
3. Αν η Γιουγκοσλαβία γινόταν σύμμαχος των Γερμανών, ή επέτρεπε τη διέλευση Γερμανικών στρατευμάτων από το έδαφός της, ο αγώνας δεν μπορούσε να δοθεί στη τοποθεσία «Καϊμακτσαλάν – Βέρμιο – Αλιάκμονας»,  αφού αυτή θα κινδύνευε να υπερφαλαγγιστεί από τη κάθοδο των Γερμανικών στρατευμάτων από τα Σκόπια προς το Μοναστήρι και τη Κοζάνη και ως εκ τούτου επιβαλλόταν να γίνει βαθειά σύμπτυξη του συνόλου του Ελληνικού Στρατού στη τοποθεσία «Ελληνοαλβανική μεθόριος – Σμόλικας – Όρλιακας – Αλιάκμονας – Όλυμπος».
Σε αλλεπάλληλες συζητήσεις, επικοινωνίες και συσκέψεις, οι Βρετανοί πίεζαν για τη μεταφορά της άμυνας και του ΤΣΑΜ στην τοποθεσία «Καϊμακτσαλάν – Βέρμιο – Αλιάκμονας», ο διοικητής του ΤΣΑΜ Αντιστράτηγος Μπακόπουλος ζητούσε να μεταφερθούν στην τοποθεσία «Μπέλες – Νέστος» και οι Βρετανικές δυνάμεις, ο δε διοικητής του ΤΣΚΜ έφεδρος αντιστράτηγος Κωτούλας, υποστήριζε επίμονα τη μεταφορά του ΤΣΑΜ στο «Βέρμιο». Τελικά, σε σύσκεψη στην Αθήνα στις 26 Μαρτίου υπό το Παπάγο, συντάχθηκε και ο Μπακόπουλος με την άποψη του Κωτούλα, αλλά στη συζήτηση που ακολούθησε για τη μεταφορά των δυνάμεων του ΤΣΑΜ στη τοποθεσία του Βερμίου, έφθασε πληροφορία σχετικά με επικείμενο πραξικόπημα στο Βελιγράδι για την ανατροπή της κυβέρνησης που είχε υπογράψει στις 25 Μαρτίου τη προσχώρηση της Γιουγκοσλαβίας στον Άξονα. Η συζήτηση για τη μεταφορά των δυνάμεων του ΤΣΑΜ στο «Βέρμιο» διακόπηκε και αποφασίστηκε η οριστική παραμονή του στη τοποθεσία «Μπέλες – Νέστος».
Αντιστράτηγος Ιωάννης Κωτούλας
Αντιστράτηγος Ιωάννης Κωτούλας
Τελικά οι Ελληνικές δυνάμεις στη Μακεδονία κατατμήθηκαν στις τοποθεσίες «Μπέλες – Νέστος» και «Καϊμακτσαλάν – Βέρμιο – Αλιάκμονας». Το ΤΣΚΜ (ΧΙΙ και ΧΧ Μεραρχίες) είχε ήδη εγκατασταθεί αμυντικά από το Καϊμακτσαλάν μέχρι και το Βέρμιο, στη δε στενωπό της Χάδοβας επί του Βερμίου  και στον παραλιακό διάδρομο της Κατερίνης εγκαταστάθηκαν οι 6η Αυστραλιανή και η 2η Νεοζηλανδική μεραρχίες αντίστοιχα. Επίσης το ΤΣΚΜ τέθηκε υπό τη διοίκηση των Βρετανών, με τους οποίος αποτέλεσε Ελληνοβρετανικό Συγκρότημα “W”. Ο αντιστράτηγος Κωτούλας αντικαταστάθηκε στη διοίκηση του ΤΣΚΜ (μάλλον γιατί ένας συνταγματάρχης που κάνει αντεπίθεση στο Αλή Βεράν έφιππος, κρατώντας τη σημαία του συντάγματός του για να εμψυχώσει τους άνδρες του, δεν είναι εύκολο να αποδεχθή μια λάθος απόφαση). Και είναι προφανές η απόφαση για τη διεξαγωγή του αμυντικού αγώνα σε δύο τοποθεσίες, ήταν ένα μεγάλο λάθος.
Μετά τη Γερμανική επίθεση και την ταχεία κατάρρευση της Γιουγκοσλαβίας, την κατάληψη της Θεσσαλονίκης και τη συνθηκολόγηση του ΤΣΑΜ, οι Γερμανικές δυνάμεις κινήθηκαν προς νότο, με το XL Τεθωρακισμένο Σώμα Στρατού [5η κ’ 9η ΤΘΜ, 73 Μεραρχία ΠΖ, «Σωματοφυλακή SS Α. Χίτλερ»] από τη περιοχή των Σκοπίων προς Φλώρινα – Λάρισα και με  το XVIII Ορεινό Σώμα Στρατού [2η ΤΘΜ, 5η κ’ 6η Ορεινές Μεραρχίες, 72η Μεραρχία ΠΖ] από τη περιοχή της Θεσσαλονίκης προς Λιτόχωρο – Λάρισα. Η ραγδαία εξέλιξη της κατάστασης  επί το δυσμενέστερο, επέβαλε αλλαγή της Ελληνικής αμυντικής διάταξης και ως τελική τοποθεσία προτάθηκε στις 10 Απριλίου από τον διοικητή του Συγκροτήματος “W” στρατηγό Ουίλσων η τοποθεσία «Σινιάτσικο – Καμβούνια – Πιέρια – Όλυμπος», πρόταση που εγκρίθηκε από το Παπάγο. Στην υπόψη τοποθεσία οι Βρετανοί εγκαταστάθηκαν αμυντικά από την ακτή Πλαταμώνα μέχρι και τη καμπή του Αλιάκμονα.
Κατόπιν των παραπάνω είναι προφανές, ότι:
1. Το πολεμικό στρατηγείο που αναφέρει ο στρατηγός Δήμου ότι έλειπε, υπήρχε και ήταν το Γενικό Στρατηγείο του Αρχιστράτηγου.
2. Πριν ξεκινήσει η Γερμανική επίθεση εναντίον της Ελλάδας, οι κατευθύνσεις που οδηγούσαν από την πεδιάδα της Θεσσαλονίκης στην Κοζάνη και τη Θεσσαλία μέσω των διαβάσεων του Βερμίου, των Πιερίων και του Ολύμπου, είχαν απαγορευτεί από Ελληνικές και Βρετανικές δυνάμεις εγκατεστημένες στο Βέρμιο, τα Πιέρια, τον παραλιακό διάδρομο της Κατερίνης και τον Όλυμπο.  Βεβαίως οι υπόψη δυνάμεις δεν ήταν ισχυρές για να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά και επί μακρόν τον Γερμανικό τεθωρακισμένο οδοστρωτήρα. Το Ελληνοβρετανικό Συγκρότημα, όμως, μπορούσε να διατηρήσει την «τοποθεσία του Βερμίου» επί περιορισμένο χρόνο, στηριζόμενο στη φυσική ισχύ του εδάφους και στην αμυντική οργάνωση που είχε εκτελεστεί. Η τοποθεσία όμως του Βερμίου δεν έπεσε εξ αιτίας της επίθεσης των Γερμανικών δυνάμεων που κατήλθαν προς νότο από το διάδρομο του Αξιού, αλλά εγκαταλήφθηκε λόγω της ασύλληπτης ταχύτητας με την οποία κατέρρευσε ο Γιουγκοσλαβικός στρατός στην Κεντρική και Νότια Γιουγκοσλαβία, με αποτέλεσμα το XL Τεθωρακισμένο Σώμα Στρατού να βρεθεί στο αριστερό πλευρό της τοποθεσίας του Βερμίου εντός λίγων ημερών. Είναι ακόμη περισσότερο από προφανές ότι η αναφορά του στρατηγού Δήμου ότι «… μια απλούστατη στρατηγική κίνηση, μια μονάδα να πιάσει τον Όλυμπο να μην περάσουν οι Γερμανοί αμαχητί, δεν έγινε», δεν έχει καμιά απολύτως βάση. Ακόμη στις 15 και 16 Απριλίου 1941, στην τοποθεσία του Ολύμπου, στις διαβάσεις Πόρτας και Πλαταμώνα όπου ήταν εγκατεστημένη η 2η Νεοζηλανδική Μεραρχία,   διεξήχθησαν σφοδρές μάχες για την απόκρουση της 2ης ΤΘ και της 6ης Ορεινής Γερμανικών μεραρχίας.
3. Η κατάρρευση μιας δύναμης πάντοτε αντιμετωπίζεται ως ενδεχόμενο, αλλά πάντα κάτω από όρους και προϋποθέσεις. Ο Γιουγκοσλαβικός στρατός, όμως, έχαιρε μεγάλης εκτίμησης και λόγω του μεγέθους του αλλά και της φήμης που τον συνόδευε από τις μάχες του Α’ ΠΠ. Βεβαίως στον Α’  ΠΠ πολέμησαν οι Σέρβοι, αλλά δεν υπήρχε τρόπος να εκτιμηθεί η αξία του Γιουγκοσλαβικού στρατού. Άλλωστε μέχρι το Δεκέμβριο του 1940 κανένας στην Ελλάδα δεν αντιμετώπιζε το ενδεχόμενο πολέμου με τη Γερμανία.

3η Ανακρίβεια

Ο Στρατάρχης Παπάγος δεν πήγε ποτέ στο μέτωπο.
ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΡΙΒΕΙΑΣ: «Ο Παπάγος δεν είχε μεταβεί ποτέ στο μέτωπο»
Είναι τελείως αναληθές και απολύτως ανεπίτρεπτο να λέγεται κάτι τέτοιο για τον Αρχιστράτηγο της νίκης και του Έπους που τιμάται την 28η Οκτωβρίου. Ο Παπάγος μετέβη στο μέτωπο:
  • Ο Αρχιστράτηγος Παπάγος στο Αργυρόκαστρο
    Ο Αρχιστράτηγος Παπάγος στο Αργυρόκαστρο
    Από τις 2 μέχρι και τις 10 Δεκεμβρίου επισκέφθηκε τα στρατηγεία των Σωμάτων Στρατού και το ΤΣΔΜ προκειμένου να ενημερωθεί επί τόπου για την κατάσταση και να δώσει οδηγίες για τη συνέχεια των επιχειρήσεων.
  • Από τις 17 Δεκεμβρίου 1940 λειτούργησε στα Ιωάννινα προωθημένο κλιμάκιο του γενικού Στρατηγείου υπό τον Αρχιστράτηγο, με σκοπό το καλύτερο συντονισμό των επιχειρήσεων στην Αλβανία από τα Α’ και Β’ ΣΣ. Παράλληλα ο αρχιστράτηγος διατηρούσε και τη διοίκηση των λοιπών Ελληνικών δυνάμεων, καθώς  και τη διεύθυνση του συνόλου των επιχειρήσεων. Εν όψει όμως της Γερμανικής επιθέσεως και της απαίτησης διεύθυνσης των επιχειρήσεων από τον Αρχιστράτηγο από πλέον κεντρική θέση, συγκροτήθηκε στις 14 Φεβρουαρίου 1941 το Τμήμα Στρατιάς Ηπείρου (ΤΣΗ) που ανέλαβε τη διοίκηση των Α’ και Β’ ΣΣ. Το προωθημένο στρατηγείο του Αρχιστράτηγου καταργήθηκε.
  • Από 1-4 Φεβρουαρίου ο Αρχιστράτηγος επισκέφθηκε το Τμήμα Στρατιάς Δυτικής Μακεδονίας καθώς και τα στρατηγεία των σχηματισμών του.
  •  
  •   Πηγή:https://belisarius21.wordpress.com/