Κυριακή, 16 Απριλίου 2017

Μια «κουτσή πάπια» πάνω από τη Μέση Ανατολή

ΚΡΙΣΗ ΣΤΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΤΩΝ ΗΠΑ, ΤΟ ΑΠΟΛΥΤΟ ΜΠΑΧΑΛΟ ΣΕ ΣΥΡΙΑ ΚΑΙ ΙΡΑΝ
Μια «κουτσή πάπια» πάνω από τη Μέση Ανατολή
Του Γιώργου Καπόπουλου
kapopoulos@pegasus.gr

Δημοσιοποίηση πληροφοριών ή προληπτικός ελιγμός για να μη τεθεί η κατάσταση στη Συρία εκτός ελέγχου; Σε κάθε περίπτωση ο πρόεδρος της Ρωσίας Βλ. Πούτιν, προχθές, στο πλευρό του επισκεπτόμενου την Ρωσία πρόεδρου της Ιταλίας, Ματαρέλα, δήλωσε ότι ετοιμάζονται σκηνοθετημένες επιθέσεις με χημικά όπλα στα νότια προάστια της Δαμασκού, ώστε να δικαιολογηθούν νέες πυραυλικές επιθέσεις των ΗΠΑ.

Η καταγγελία Πούτιν αιφνιδίασε γιατί, αν όντως στοιχειοθετείται, έρχεται σε αντίφαση με τις ισορροπίες που φαινόταν να προσπαθούσε να κρατήσει ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Τίλερσον, λίγο πριν μεταβεί στη ρωσική πρωτεύουσα.
Μια «κουτσή πάπια» πάνω από τη Μέση Ανατολή
Μιά ισορροπία που παραπέμπει στο Περιορισμό Ζημιών (damage limitation), έναν όρο που καθιερώθηκε από Αμερικανούς στρατηγικούς σχεδιαστές και αναλυτές την εποχή του Ψυχροί Πολέμου.
Δεν είναι επί του παρόντος ξεκάθαρο αν ο Πούτιν αμφισβητεί την αξιοπιστία της ισορροπημένης στάσης Τίλερσον ή προσπαθεί με προληπτική καταγγελία να δώσει τη δυνατότητα στην κυβέρνηση Τραμπ να μην εμπλακεί με αφορμή σκηνοθετημένη χρήση χημικών όπλων στο προηγούμενο που δημιούργησε με τις πυραυλικές επιθέσεις πριν από μιά βδομάδα. Σήμερα μια βδομάδα μετά την απόφαση Τραμπ να βομβαρδίσει στρατιωτική βάση των κυβερνητικών δυνάμεων στη Συρία, όπου υπήρχε και παρουσία ρωσικών δυνάμεων, πέρα από τη σύγχυση των πρώτων ημερών, είναι φανερό ότι ο Λευκός Οίκος μοιάζει να προσπαθεί να περιορίσει τις ζημιές, να περισώσει την προοπτική προσέγγισης ΗΠΑ-Ρωσίας, παρά της περί του αντιθέτου προσπάθειες των εταίρων του.
Μια «κουτσή πάπια» πάνω από τη Μέση Ανατολή
Το ότι στην υπουργική συνάντηση των G-7 στη Λούκα της Ιταλίας δεν υπήρξε ομοφωνία για την επιβολή νέων κυρώσεων στη Ρωσία και στη Συρία προφανώς οφείλεται στην επιθυμία του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Τίλερσον, να μην υπονομεύσει προκαταβολικά την επίσκεψή του στη Μόσχα αμέσως μετά. Μια επίσκεψη την οποία δεν θα ήθελαν να πραγματοποιηθεί τόσο η Βρετανία που ματαίωσε την επίσκεψη του υπουργού Εξωτερικών της, Τζόνσον, στη ρωσική πρωτεύουσα όσο και η Γαλλία, ο υπουργός Εξωτερικών της οποίας, Ερό, πρώτος δημοσιοποίησε την απουσία ομοφωνίας στην Υπουργική Σύνοδο των G-7.
Την ώρα που γράφονταν αυτές οι γραμμές, δεν είχε ολοκληρωθεί η επίσκεψη Τίλερσον στη Μόσχα, η μη ματαίωσή της όμως μετά τα πυραυλικά πλήγματα παραμένει ως μήνυμα μεγάλης βαρύτητας ό,τι και αν διατυπωθεί σε κοινά ανακοινωθέντα, ότι και αν λεχθεί σε συνεντεύξεις Τύπου.
Μια «κουτσή πάπια» πάνω από τη Μέση Ανατολή
Υπάρχουν δύο επίπεδα αναζήτησης ερμηνείας της απόφασης Τραμπ να χτυπήσει δυνάμεις του Ασαντ: Το πρώτο είναι η λυσσώδης αντιπαράθεση του Τραμπ με τους θεσμούς και μηχανισμούς του συστήματος και του Βαθέος Κράτους στην Ουάσιγκτον και το δεύτερο, το μετέωρο βήμα, ο διχασμός που καταγράφεται στην Ουάσιγκτον από το 2013 μέχρι και σήμερα για τον στρατηγικό σχεδιασμό στην Ευρύτερη Μέση Ανατολή.
Το σενάριο της έμπρακτης μετάνοιας
Ογδόντα μέρες μετά την ορκωμοσία Τραμπ και η σύγκρουση του πρόεδρου με το πολιτικό κατεστημένο καλά κρατεί. Ο ένοικος του Λευκού Οίκου παρά το γεγονός ότι οι Ρεπουμπλικάνοι πλειοψηφούν στη Βουλή και τη Γερουσία υπέστη ταπεινωτική ήττα με την απόρριψη του Νομοσχεδίου για τη Δημόσια Υγεία και τώρα διερευνά την αναζήτηση συναίνεσης με τους Δημοκρατικούς για να μην υποστεί δεύτερη κατά σειρά ήττα με το Νομοσχέδιο για τη Φορολογική Μετάρρύθμιση.

Μια «κουτσή πάπια» πάνω από τη Μέση Ανατολή
Έτσι ο Τραμπ που έπεσε ως αλεξιπτωτιστής και επέβαλε την υποψηφιότητά του στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα βρίσκεται απομονωμένος στον Λευκό Οίκο και προσπαθεί να κερδίσει χρόνο για να μην περάσει στην Ιστορία ως ο πρόεδρος που έγινε «Κουτσή Πάπια» (έτσι αποκαλείται ο επικεφαλής της εκτελεστικής εξουσίας όταν δεν ελέγχει το Κογκρέσο) από την αρχή της θητείας του. Ομως η δαμόκλειος σπάθη που κρέμεται πάνω από τον Τραμπ είναι η έρευνα που διεξάγει η Επιτροπή Πληροφοριών της Γερουσίας για την ανάμειξη των Μυστικών Υπηρεσιών της Ρωσίας υπέρ του σημερινού προέδρου στην προεκλογική εκστρατεία για την προεδρική εκλογή του 2016. Αν ο Τραμπ δεν τα βρει με το σύστημα και το Βαθύ Κράτος, η απειλή είναι σαφής και ξεκάθαρη παραπομπή σε Δίκη με το ερώτημα της καθαίρεσης στην ολομέλεια της Γερουσίας.
Έτσι θα μπορούσε να εξηγηθεί η απότομη μεταστροφή, με τον υπουργό Εξωτερικών, Τίλερσον και την πρέσβη στον ΟΗΕ, Χάλει, να ανακοινώνουν ότι η απομάκρυνση του Ασαντ από την εξουσία δεν είναι πλέον στις προτεραιότητες των ΗΠΑ, και λίγες μέρες μετά, με αφορμή την αποδιδόμενη χωρίς έρευνα χημική επίθεση κατά αμάχων στο καθεστώς της Δαμασκού, να πυροδοτεί τις πυραυλικές επιθέσεις.
Μια «κουτσή πάπια» πάνω από τη Μέση Ανατολή
Η πολυγλωσσία τις μέρες που ακολούθησαν την εκτόξευση των 59 Τόμαχοκ ήταν χωρίς προηγούμενο: Για τον επικεφαλής του Στέιτ Ντιπάρτμεντ το πλήγμα αποβλέπει στο να μην επαναληφθεί χημική επίθεση, για την πρέσβη στον ΟΗΕ τίθεται θέμα αποπομπής του Ασαντ, με τον Σύμβουλο Εθνικής Ασφάλειας να ισορροπεί ανάμεσα στις δύο θέσεις.
Ακόμη και με αυτή την ερμηνεία της έμπρακτης απόδειξης ότι ο Τραμπ και η Ομάδα του δεν είναι ενεργούμενα της Μόσχας, ακόμη και με έγκαιρη προειδοποίηση προς τη Μόσχα ώστε το αεροδρόμιο που επλήγη να εκκενωθεί από Ρώσους και Σύρους, η παλινδρόμηση στη συνεργασία Ουάσιγκτον - Μόσχας στη Συρία θα χρειασθεί χρόνο για επιστρέψει στην κανονικότητα που είχε διαμορφωθεί μετά τη μάχη του Χαλεπιού.
Μια «κουτσή πάπια» πάνω από τη Μέση Ανατολή
Το μετέωρο βήμα απέναντι στο Ιράν
Όμως, δυστυχώς, οι αντιφάσεις της πολιτικής των ΗΠΑ στη Συρία δεν περιορίζονται στο πολιτικό σίριαλ αν ο Τραμπ είναι ή όχι μαριονέτα της Russian Connection. Οι εξελίξεις φέρνουν με βίαιο τρόπο στην επιφάνεια μια σύγκρουση στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ και στο Πεντάγωνο αλλά και συνολικά στην αμερικανική πολιτική ελίτ, της στάσης που πρέπει να υιοθετήσει η Ουάσιγκτον απέναντι στο Ιράν. Αν η απάντηση είναι ότι υπάρχει προοπτική προσέγγισης, τότε δεν τίθεται θέμα ανατροπής του πιό στενού συμμάχου του Ιράν, του Ασαντ, αν η απάντηση είναι ότι προέχει η ανάσχεση της ανάδειξης της Τεχεράνης σε Μεγάλη Περιφερειακή Δύναμη, τότε δεν υπάρχει θέση στον αμερικανικό σχεδιασμό για τον ισχυρό άνδρα της Δαμασκού.

Στο ένα σενάριο της στρατηγικής προσέγγισης υπάρχει ο κοινός παρονομαστής ζωτικών συμφερόντων ΗΠΑ - Ιράν κατά των Ταλιμπάν σε Αφγανιστάν - Πακιστάν, η στήριξη της κυριαρχίας των Σιιτών στο Ιράκ, αλλά και ο αποφασιστικός ρόλος των Φρουρών της Επανάστασης, της Σιιτικής Πολιτοφυλακής του Ιράκ και της Χεζμπολάχ από το Νότιο Λίβανο στη τελική επίθεση κατά των Τζιχαντιστών στη Συρία. Η στροφή προς την παραπάνω κατεύθυνση που ξεκίνησαν προσεκτικά οι Ομπάμα και Κέρι από τις αρχές του 2013 έφερε τις ΗΠΑ απέναντι σε τρεις παραδοσιακούς συμμάχους της στην Ευρύτερη Μέση Ανατολή, την Τουρκία, τη Σαουδική Αραβία και το Ισραήλ, που βλέπουν το Ιράν ως μεγαλύτερη ακόμη και από τους τζιχαντιστές απειλή.
ΤΟ ΔΙΛΗΜΜΑ ΜΕ ΤΟ ΙΡΑΝ 'Η ΜΕ ΤΟΥΣ ΤΖΙΧΑΝΤΙΣΤΕΣ
Το ενδιάμεσο σενάριο για Τραμπ

Μπορεί ο Τραμπ να αποφύγει το δίλημμα ή με το Ιράν ή με τους Τζιχαντιστές; Μπορεί, υπό όρους, η υλοποίηση των οποίων προβάλλει σήμερα εξαιρετικά δύσκολη και λόγω της εσωτερικής διαμάχης στην Ουάσιγκτον και λόγω του βραχυκυκλώματος που προκάλεσαν τα πυραυλικά πλήγματα.
Γιά να περιορισθεί ο ρόλος του Ιράν στη Συρία και ταυτόχρονα να ηττηθούν συντριπτικά οι Τζιχαντιστές στη Συρία και στο Ιράκ πρέπει να συνδυασθούν οι ακόλουθες προϋποθέσεις:
  • Πρώτον, να υπάρξει πλήρης πολιτικός και στρατιωτικός συντονισμός Ουάσιγκτον -Μόσχας με σταθεροποίηση της άτυπης διανομής της Συρίας σε ζώνες επιρροής.
  • Δεύτερον, να αισθανθεί ασφαλής και μη απειλούμενος ο Ασαντ και σταδιακά να χαλαρώσει τη μονομερή εξάρτησή του από τη Φιλοϊρανική Συμμαχία αρκούμενος σε μιά συνεγγύηση ΗΠΑ-Ρωσίας για το καθεστώς του.
  • Τρίτον, να διευρυνθεί η κουρδική συριακή οντότητα, ώστε μαζι με το Κουρδικό Βόρειο Ιράκ και την ενδιάμεση περιοχή της Μοσούλης να διαμορφωθεί ζώνη ασφαλείας που να εμποδίζει μια συνεχή Σιιτική Ζώνη Επιρροής από το Ιράν στο Ιράκ, στη Συρία μέχρι και τον Νότιο Λίβανο.
Τα παραπάνω ήταν ακόμη ζητούμενα και πριν από την πυραυλική επίθεση και σήμερα προβάλλουν ως ασκήσεις επί χάρτου.
Ετσι ως το πιο πιθανό σενάριο προβάλλει η ακόμη πιο απροκάλυπτη διχοτόμηση της Συρίας, με τους Κούρδους και κάποια τμήματα της μετριοπαθούς αντιπολίτευσης να ελέγχουν τη Βορειοανατολική Συρία και τον Ασαντ, τους Ρώσους και τη Φιλοϊρανική Συμμαχία την υπόλοιπη χώρα. Δεν υπάρχει χώρος ούτε για τους Τζιχαντιστές, ούτε για την Τουρκία του Ερντογάν και επιπλέον με άγνωστο πώς θα αντιδράσει το Ισραήλ, το οποίο θεωρεί στρατηγική απειλή την ισχύ του Ιράν και πιο συγκεκριμένα το πυραυλικό οπλοστάσιο της Χεζμπολάχ στον Νότιο Λίβανο.
Και μαζί και χώρια
Το ερώτημα που τίθεται είναι αν η κοινή απειλή της τζιχαντιστικής τρομοκρατίας θα επιταχύνει μια συνολική προσέγγιση ΗΠΑ-Ρωσίας σε παγκόσμια κλίμακα ή αν απλά θα οδηγήσει στη διανομή της Μέσης Ανατολής σε Ζωνες Επιρροής που δεν εγγυώνται έστω περιορισμένη συνεργασία, καθώς θα παραμένει ανοικτό το ενδεχόμενο να μεταφέρονται εκεί οι γεωπολιτικοί ανταγωνισμοί των δύο υπερδυνάμεων από άλλα μέτωπα.
Προληπτική καταγγελία
Δεν είναι επί του παρόντος ξεκάθαρο αν ο Πούτιν αμφισβητεί την αξιοπιστία της ισορροπημένης στάσης Τίλερσον ή προσπαθεί με προληπτική καταγγελία να δώσει τη δυνατότητα στην κυβέρνηση Τραμπ να μην εμπλακεί με αφορμή σκηνοθετημένη χρήση χημικών όπλων στο προηγούμενο που δημιούργησε με τις πυραυλικές επιθέσεις πριν από μία βδομάδα.
Σύγκρουση με την ελίτ
Οι εξελίξεις φέρνουν με βίαιο τρόπο στην επιφάνεια μια σύγκρουση στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ και στο Πεντάγωνο αλλά και συνολικά στην αμερικανική πολιτική ελίτ, της στάσης που πρέπει να υιοθετήσει η Ουάσιγκτον απέναντι στο Ιράν. Αν υπάρχει προοπτική προσέγγισης, τότε δεν τίθεται θέμα ανατροπής του πιό στενού συμμάχου του Ιράν, του Ασαντ, αν προέχει η ανάσχεση της ανάδειξης της Τεχεράνης σε Μεγάλη Περιφερειακή Δύναμη, τότε δεν υπάρχει θέση για τον ισχυρό άνδρα της Δαμασκού.
imerisia.gr