Τρίτη, 4 Ιουλίου 2017

Με αφορμή τον Ιούδα του Άμος Οζ !!


Μια προσωπική επαφή με την εβραϊκότητα και το Ισραήλ


του  Μάκη Ανδρονόπουλου

Από τότε που μπήκα στην συστηματική ημερήσια δημοσιογραφία το 1981, ουσιαστικά σταμάτησα να διαβάζω λογοτεχνία, με εξαίρεση στις καλοκαιρινές διακοπές, όπου ανάμεσα σε ιστορικά και πολιτικά έργα, διάβαζα κυρίως αστυνομικά και ολίγον Έκο. Με δυο λόγια έχω πολλά κενά στη λογοτεχνία και συνήθως  την αποτιμώ -όποτε την διαβάζω- με ευρύτερα κριτήρια, όχι και τόσο λογοτεχνικά.
Ο Ιούδας του Άμος Οζ που διάβασα πριν από λίγες μέρες με συγκλόνισε… με έγδαρε. Πρόκειται για μια συγκλονιστική ιστορία που εκτυλίσσεται  δέκα χρόνια μετά την αναγνώριση του Ισραήλ από τον ΟΗΕ (1948) μέσα από την οποία παρουσιάζονται οι εσωτερικές συγκρούσεις μέσα στο σιωνιστικό κίνημα και τη συγκρότηση του κράτους του Ισραήλ, αλλά κυρίως, μέσα από την ιστορική αποτίμηση του προσώπου του Ιούδα, γίνεται μια βαθιά ενδοσκόπηση της εβραϊκότητας και της σχέσης των χριστιανών με τους Εβραίους.   

Απέδωσα εν μέρει τον συγκλονισμό μου από την ανάγνωση του Ιούδα στο γεγονός ότι τις προηγούμενες βδομάδες, για να ξεφύγω από τις συστηματικές μου μελέτες, διάβασα τρία μικρά βιβλιαράκια που είχε βγάλει το ΒΗΜΑ της γαλλικής σειράς Que sais-je?. Ήταν ο Απόστολος Παύλος του Étienne Trocmé, Ο σιωνισμός του Ilan Greilsammer, Ο σύγχρονος Ιουδαϊσμός του Maurice-Ruben Hayoun, μέσα από τα οποία αναδύεται η σκληρότητα με την οποία έχει φερθεί η ιστορία σε αυτόν τον αρχαίο και ιδιαίτερο λαό και οι προβληματισμοί, θρησκευτικοί, κοινωνικοί, πολιτικοί που ταλάνισαν  τους Εβραίους και τους διανοούμενούς τους ανά τους αιώνες. Δεν ξέρω κατά πόσο οι Εβραίοι διέπραξαν ύβρη αυτοανακηρυσσόμενοι ως ο εκλεκτός λαός του θεού, αλλά μακρο-ιστορικά είναι δύσκολο να κατανοήσει κανείς  το μίσος με το οποίο τους αντιμετώπισαν μέσα στις χιλιετηρίδες οι άλλοι λαοί και κυρίως οι Ευρωπαίοι, με αποκορύφωμα το Ολοκαύτωμα των Γερμανών.


Προφανώς είναι η ζήλεια για τα επιτεύγματά τους, για τις τεράστιες προσωπικότητες που έδωσαν στη σκέψη, στις επιστήμες, στην τέχνη και τον πολιτισμό. Ο εβραϊκός πυλώνας του δυτικού πολιτισμού είναι κρίσιμος και σημαντικός: Albert Einstein, Sigmund Freud, Max Born, John von Neumann, Claude Levi-Strauss, Noam Chomsky, J. Robert Oppenheimer, Jonas Salk, Franz Kafka, Philip Roth, Marcel Proust, Gustav Mahler, Bob Dylan κ.ο.κ.
Στιβαρές απαντήσεις για την ιστορία των Εβραίων μπορεί να βρει κανείς στο πολύ ενδιαφέρον βιβλίο του Ασέρ Ρ. Μωυσή Κληροδότημα (2011), όπου θα ανακαλύψει πολλά και συγκλονιστικά για την πανάρχαιη ελληνική κοινότητα των Εβραίων (Σ.Σ: σε επόμενα άρθρα θα αναφερθώ στη σχέση των Ελλήνων με τους εγχώριους Εβραίους, καθώς θεωρώ ότι οι Έλληνες δεν μπορέσαμε να αποφύγουμε την ηλίθια πλεγματική σύγκριση που κάνουν οι άλλοι ευρωπαϊκοί λαοί με τους Εβραίους. Ίσως όμως, βαθιά μέσα στην ουσία μας, να θεωρούμε πως μόνο οι Εβραίοι είναι αντάξιοι ανταγωνιστές μας).   
Με τα τρία προαναφερθέντα βιβλία αυτά μπόρεσα να τακτοποιήσω κάπως αυτά που ήξερα από την αστυνομική λογοτεχνία και κυρίως, από το εκπληκτικό Φόνος στο κιµπούτς της Μπάτυα Γκουρ ή το Διπλό παιγνίδι του Γερ Λάπιντ, αλλά και την σχετικά πρόσφατη ανάγνωση του Ισίδωρου Ζούργου Σκηνές από τον βίο του Ματίας Αλμοσίνο.  Ο Ιούδας πάντως στάθηκε αφορμή γι΄ αυτό το άρθρο και τα άλλα που θα ακολουθήσουν, γιατί επανενεργοποίησε  τον θαυμασμό μου, αλλά και το ενδιαφέρον μου για την εβραϊκότητα, για το Ισραήλ, για την ιστορία της Μέσης Ανατολής, για τα τραγικά λάθη της Δύσης, για την Καμπαλά, για το γκόλεμ … Στην συναστρία αυτής της απόφασης, να γράψω, έπαιξε ρόλο και το γεγονός ότι μέσα στο ηλεκτρονικό μου αρχείο βρήκα ένα κομμάτι μου του 2009/10 για ένα αμυντικό – εμπορικό άξονα ο οποίος έχει ήδη αρχίσει να εκκολάπτεται και το οποίο θα αναρτήσω στη συνέχεια.

Εγώ και οι Ισραηλινοί

Αν δεν κάνω λάθος, ήταν αρχή του Δεκέμβρη του 1987 που για πρώτη φορά επισκέφθηκε επίσημα  Έλληνας υπουργός το Ισραήλ. Ήταν ο Τάκης Ρουμελιώτης, τον οποίο συνοδέψαμε μερικοί δημοσιογράφοι. Ήταν ένα ταξίδι που θα άνοιγε τον δρόμο για την δραματικά καθυστερημένη αναγνώριση του Ισραήλ από την Ελλάδα. Ακολούθησε η Μελίνα και μετά ο Παπούλιας, αν θυμάμαι καλά και τέλος ήρθε η πλήρης αναγνώριση από την κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη. Εννοείται ότι ήμουν ελαφρά προκατειλημμένος. Εντυπωσιάστηκα  από το Τελ Αβιβ, αφουγκράστηκα το μεγαλείο της Ιερουσαλήμ και κυρίως ένιωσα τη δυναμική του τόπου και των Ισραηλινών.  Με είχε σοκάρει το γεγονός ότι νεαροί Ισραηλινοί και νεαρές 20-22 χρονών έπιναν καφέ σε υπαίθριους χώρους με τα αυτόματα κρεμασμένα στους ώμους.
Το ταξίδι αυτό έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην προσωπική μου εξέλιξη. Τον ίδιο μήνα πήγα στην Κωνσταντινούπολη, επίσης για πρώτη φορά, ιδιωτικά και έμεινα οκτώ μέρες. Αυτά τα δύο ταξίδια ενεργοποίησαν μέσα μου την Ανατολή, αλλά κυρίως εκκολάφτηκε στην ψυχή μου η ελληνικότητα, την οποία μέχρι τότε περιφρονούσα.
Έκτοτε, παρακολουθούσα το Παλαιστινιακό με πιο διευρυμένη οπτική. Για μένα μέχρι τότε, το Ισραήλ ήταν ένα εμφύτευμα του βρετανικού ιμπεριαλισμού στη Μέση Ανατολή που έχανε. Αυτό δεν σημαίνει ότι προσχώρησα στην σκληρή ισραηλινή άποψη, ούτε ότι δεν επικρίνω τις ακρότητες στη Γάζα κ.ο.κ. Απλά ξέρω ότι οι Ευρωπαίοι  διέπραξαν μία ακόμη ιστορική ασχήμια έναντι των συμπατριωτών τους Εβραίων της Γερμανίας, της Ρωσίας, της Πολωνίας και της κεντρικής Ευρώπης. Θα μπορούσαν να τους έχουν εκχωρήσει την Ανατολική Πρωσία ή ένα άλλο βιώσιμο κομμάτι της Ευρώπης για να στήσουν την εστία τους. Σε ότι αφορά τους Παλαιστίνιους που επίσης θαυμάζω για το γεγονός ότι δεν κάμπτονται, είναι αήττητοι, αντιλαμβάνομαι πως έχουν εμπλακεί στα γρανάζια της ιστορίας και υποθέτω πως η Γάζα και η Δυτική Όχθη είναι πλέον πια δύο ξεχωριστά πράγματα.
Την εποχή που συνειδητοποιούσα τον αμυντικο-οικονομικό άξονα που προανέφερα, ένα φίλος μου, ο καθηγητής Δρ. Άγγελος Κολοκούρης, δημιούργησε μια μη κυβερνητική οργάνωση με τίτλο «Ινστιτούτο Ελληνο-Ισραηλινής Συνεργασίας» με τον διακριτικό τίτλο «Greek-Israeli Cooperation Institute(GI-CI)» με κύριο σκοπό την προώθηση της Ελληνο-Ισραηλινής συνεργασίας. Με κάλεσε και έγινα από τα ιδρυτικά της μέλη και τον βοήθησα συστηματικά στην αρχή, αν και στη συνέχεια η καθημερινότητα και ο βιοπορισμός με απομάκρυναν από το εγχείρημα, το οποίο έχει πλέον ως επίκεντρο την Σπάρτη. Κι αυτό γιατί υπάρχει μια ιστορική αναφορά, η σχέση της αρχαίας Σπάρτης με το Ισραήλ, η οποία καταγράφεται στο βιβλίο των Μακκαβαίων, όπου αναφέρεται η συστηματική αλληλογραφία μεταξύ του Βασιλιά των Σπαρτιατών Άρειου και των Αρχιερέων Ιωνάθαν και  Όνια και γίνεται λόγος για τη συμμαχία των δύο πόλεων, αλλά και την κοινή καταγωγή τους από το γένος του Αβραάμ.
Έτσι, γύρω στο 2010-11 άρχισε ένα νέο προσωπικό ενδιαφέρον για την εβραϊκότητα. Κατά ανεξήγητο τρόπο, συνέβη και κάτι άλλο σπουδαίο και παντελώς ανεξάρτητο από την δική μου δραστηριότητα, η δημιουργία στο facebook της σελίδας The Jewish Heritage of Greece από την Ειρήνη Κακουλίδου που σημείωσε μεγάλη επιτυχία και εξελίχθηκε σε ένα φόρουμ ιδεών. Τώρα, ξαναγράφω, με αφορμή τον Ιούδα του Άμος Οζ καθώς αισθάνθηκα την εσωτερική ανάγκη να πω κι εγώ μερικά πράγματα για τους Εβραίους και το Ισραήλ.
 http://makisandronopoulos.blogspot.gr/