Δευτέρα, 28 Αυγούστου 2017

Το νερό της Πομπηίας δηλητηριαζόταν από τις σωληνώσεις

Το νερό της Πομπηίας δηλητηριαζόταν από τις σωληνώσεις
Η ζωή στη σκιά ενός ηφαιστείου μόνο εύκολη δεν είναι. Ας ρωτήσουμε, επί παραδείγματι όσους ζουν κοντά στον Βεζούβιο. Μέχρι και ολόκληρες πόλεις καταστράφηκαν και τάφηκαν κάτω από τόνους λάβας, ηφαιστειακής τέφρας και ελαφρόπετρας. Η Πομπηία και το γειτονικό της Ερκουλάνουμ (Ηράκλεια) είναι τα πιο γνωστά παραδείγματα.

Η διάσημη ρωμαϊκή Πομπηία, αντιμετώπιζε, ωστόσο, προβλήματα δεκαετίες πριν από την ολοκληρωτική καταστροφή της από έκρηξη του Βεζούβιου, το 79 μ.Χ. Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο περιοδικό Toxicology Letters δείχνει ότι οι κάτοικοι της αρχαίας πόλης μπορεί να δηλητηριάζονταν εν αγνοία τους μέσω των σωληνώσεων για την ύδρευση.
Ένα κομμάτι τέτοιου σωλήνα που αναλύθηκε, είχε υψηλά επίπεδα αντιμονίου. Το μέταλλο αυτό, που είναι εξαιρετικά τοξικό, ήταν σε χρήση από τους αρχαίους πολιτισμούς. Χρησιμοποιούνταν κυρίως σε καλλυντικά (Αιγύπτιοι) στην αγγειοπλαστική (Χαλδαίοι), σε κοσμήματα από τον Καύκασο κ.α. Το στοιχείο σχηματίζει ένα πολύ χρήσιμο κράμα με το μόλυβδο, ο οποίος αυξάνει τη σκληρότητα και τη μηχανική δύναμη του. Μολύβδινοι ήταν οι σωλήνες ύδρευσης στην Πομπηία. Όμως προσοχή!
Όπως δεν μπορούσε ο καθένας να ταξιδέψει στην Κόρινθο, έτσι και μόνο οι πλούσιοι είχαν υδροδοτούμενες κατοικίες, καθώς οι υδραυλικές εγκαταστάσεις αποτελούσαν μεγάλη πολυτέλεια για την ρωμαϊκή εποχή. Ενώ αυτό βοήθησε στην υγιεινή της πόλης και των κατοίκων, ταυτοχρόνως επιβάρυνε την υγεία τους. Ο μόλυβδος είναι επίσης τοξικό μέταλλο, αλλά ούτε αυτό το γνώριζαν οι αρχαίοι.  Απλώς, όταν επικάθονταν άλατα ασβεστίου στους σωλήνες, έπαυε η δηλητηρίαση του νερού εξαιτίας του μολύβδου. Όμως το αντιμόνιο συνέχιζε την φονική του δράση. Αλλά και σε κάθε επισκευή σωληνώσεων είχαμε ξανά «δράση» του μολύβδου.
Κατά τη ρωμαϊκή περίοδο, ο μόλυβδος χρησιμοποιούνταν για να γλυκαίνει το κρασί, καθώς και για τη σφράγιση μικρών οπών στα υδραγωγεία.
Το αντιμόνιο εμφανίζεται σε φυσική μορφή στα υπόγεια ύδατα κοντά στα ηφαίστεια, όπως και εδώ, στον Βεζούβιο. Ένα είναι σίγουρο. Πως η περίφημη πόλη ταλανιζόταν πολύ πριν από την καταστροφή της από το αθώο νεράκι. Οι έρευνες θα συνεχιστούν και με αναλύσεις άλλων μολύβδινων σωλήνων της εποχής και της περιοχής. Κάτι όχι και τόσο  εύκολο, αφού θα απαιτηθούν άδειες από το αρμόδιο υπουργείο, το οποίο μόνο πρόθυμο δεν είναι να επιτρέπει τέτοια πειράματα.
Το σύστημα της πόλης
Ο αρχαιολόγος Τζενάρο Ιοβίνο σημειώνει για το σύστημα υδροδότησης της Πομπηίας στο βιβλίο «Πομπηία η θαμμένη πόλη» πως από την εφεύρεση του impluvium για την περισυλλογή των ομβρίων υδάτων ως την κατασκευή του υδραγωγείου από τον αυτοκράτορα Αύγουστο, λίγες μόλις δεκαετίες πριν την καταστροφή της πόλης, ο εφοδιασμός της Πομπηίας με νερό εξασφαλίστηκε με ποικίλα συστήματα υδροδότησης ανά τους αιώνες.
Το impluvium στην αρχική φάση της πόλης, ήταν μια αβαθής τετράγωνη δεξαμενή, συνήθως από πλάκες μαρμάρου, στο κέντρο των κήπων και στις εισόδους των οικιών. Εκεί επιτυγχανόταν η συλλογή ομβρίων υδάτων. Υπήρχε και το compluvium, στα αίθρια των οικιών με τρύπα στο κέντρο της οροφής. Από εκεί, τα νερά διοχετεύονταν σε δεξαμενές και μέσω μολύβδινων αγωγών στο κέντρο της οικίας όπου ήταν το μαγειρείο και οι τουαλέτες.
Για καλλιέργειες αντλούσαν νερό κυρίως από πηγάδια. Το ίδιο και για τη λειτουργία λουτρικών εγκαταστάσεων. Μέσα στην πόλη πάντως βρέθηκαν μόλις δέκα φρέατα, ίσως λόγω των γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών του εδάφους (ηφαιστειογενές έξαρμα). Αντλούσαν το νερό από τα πηγάδια με τροχαλία και υδραυλικό τροχό, τον οποίο έθεταν σε κίνηση άνθρωποι ή υποζύγια.
Μόλις στις αρχές του 1ου αι. μΧ κατασκευάστηκε υδραγωγείο, κατόπιν επιθυμίας του αυτοκράτορα Αυγούστου, προκειμένου να μεταφερθεί στην πόλη το νερό των πηγών του Ακουάρο, στο όρος Σερίνο. Χτίστηκε μια επιβλητική κατασκευή  στο πιο ψηλό σημείο της πόλης, το  castellum aquae.
Το νερό του υδραγωγείου του Αυγούστου στο Σερίνο από ένα άνοιγμα στη βόρεια πλευρά διοχετευόταν στη δεξαμενή. Πιθανότητα για αναχαίτιση της ροής του καταρράκτη που σχηματιζόταν, υπήρχε κατασκευή στο στόμιο,  που τα ίχνη της σώζονται ακόμη στον τοίχο. Το νερό λοιπόν έφτανε με ορμή ανάμεσα σε δύο παράλληλα τοιχία και στη συνέχεια περνούσε μέσα από ένα σύστημα φραγμάτων που συγκρατούσε τις ακαθαρσίες και το διοχέτευε  σε τρεις διαφορετικούς αγωγούς, σύμφωνα με τον ιταλό αρχαιολόγο.
Και πάλι οι αγωγοί ύδρευσης ήταν μολύβδινοι και το νερό κατανεμόταν σε δημόσια κτήρια και ιδιωτικές οικίες με μικρότερα δίκτυα αγωγών. Αλλά δεν υδροδοτούνταν όλες οι οικίες, μονάχα, όπως είπαμε, μερικές των πλουσίων.
Οι δημόσιες κρήνες
«Στην πόλη υπήρχαν περισσότερες από σαράντα κρήνες τοποθετημένες σε νευραλγικά σημεία του πολεοδομικού ιστού και εύκολα προσβάσιμες από τους πολίτες» σημειώνει ο Τζενάρο Ιοβίνο. «Οι κρήνες αποτελούνται από μία βάση ορθογώνιου σχήματος κατασκευασμένη από μονολιθικούς δόμους, οι οποίοι συνδέονταν μεταξύ τους με σιδερένιους τόρμους διαμορφώνοντας μία δεξαμενή. Στην πλευρά που εφάπτεται του πεζοδρομίου, βρίσκεται ένα πλακίδιο κοσμημένο με ανάγλυφα προσωπεία απ’ όπου προβάλλει ένα σωληνίδιο εξαγωγής του νερού. Ο τρομερός σεισμός του 62 μ.Χ. προκάλεσε εκτεταμένες ζημιές στο δίκτυο υδροδότησης, το οποίο ωστόσο φαίνεται ότι αποκαταστάθηκε άμεσα. Στη συνέχεια οι σεισμικές δονήσεις των ετών που προηγήθηκαν της έκρηξης το κατέστρεψαν οριστικά και ανεπανόρθωτα.»
Αγγελική Κώττη
liberal.gr