Οι Σαρακατσάνοι ή Σαρακατσαναίοι , σύμφωνα με την Εγκυκλοπαίδεια ΠΑΠΥΡΟΣ -ΛΑΡΟΥΣ – ΜΠΡΙΤΑΝΙΚΑ ,είναι  «Έλληνες  κτηνοτρόφοι -νομάδες με ιδιότυπα στοιχεία  συλλογικής ζωής , μολονότι  είχαν εγκατασταθεί  σχεδόν σε όλα τα μέρη της ηπειρωτικής Ελλάδας», όπως αναφέρει το protothema.gr.
Από πού όμως  προέρχεται το όνομά τους; Και, ακόμα πιο σημαντικό,  από πού προέρχονται οι ίδιοι οι Σαρακατσάνοι; 

 Η ετυμολογία  της λέξης Σαρακατσάνοι

Σύμφωνα με την Εγκυκλοπαίδεια ΠΑΠΥΡΟΣ – ΛΑΡΟΥΣ – ΜΠΡΙΤΑΝΙΚΑ, είναι άλλος τύπος της λέξης   Καρακατσάνος < τουρκ. Kara-Kacan, πιθανότατα από το Kir-Kacan, που σημαίνει «αυτός που φεύγει από το δάσος».
Το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας , του Γ. Μπαμπινιώτη (έκδοση 2012), δίνει την εξής ετυμολογία: “Παράλληλος τύπος του Καρακατσάνος,  πιθ. <τουρκ. Karakacan, που σημαίνει γάιδαρος” .

Κατ’ άλλη άποψη ανάγεται σε αρωμουνικό. sarac (φτωχός)  + sani (παραγωγικό επίθημα οικογενειακών ονομάτων.

Η λέξη Σαρακατσάνοι , δεν είναι πολύ παλιά. Μια πρώτη αναφορά , ανάγεται στα μέσα του 17ου αιώνα. Σε κείμενο του Αναστάσιου Γόρδιου, στον «Βίο Ευγένιου Ιωαννουλίου του εξ Αιτωλίας» (περιοδικό : «Νέος Ελληνομνήμων», 4 (1907),σελ. 54, αναφέρεται: «Ο την ηγεμονίαν την ενταύθα κατέχων τότε χωρών άνδρας τινάς Σακαρεσσιάνους , από χωρίου τινός Σακαρέσσιον ούτω καλουμένου(ς), καθείρξας   εν τη ειρκτή ένδον του Ανατολικού, πολλοίς εξέθλιβε τούτοις τοις κακοίς , χρημάτων αριθμών αυτούς απαιτών την δύναμιν αυτών υπερβάλλοντα». Το κείμενο αυτό του Αναστάσιου Γόρδιου (1654-1729), που αναφέρεται στον γνωστό σήμερα Ευγένιο τον Αιτωλό (περ. 1595-1682), κάνει μνεία για βοήθεια του Ευγένιου προς τους «Σακαρεσσιάνους» , να βγουν από τη φυλακή που τους είχε κλείσει ο  Τούρκος διοικητής. Πιθανότατα , αυτό το κείμενο γνώριζε ο Ηπειρώτης λόγιος , Παναγιώτης Αραβαντινός, ο οποίος στη «Χρονογραφία του (1856), γράφει τα εξής :
«Σαρακατσάνοι ή Σακαρτσιάνοι :ποιμένες σκηνίται έχοντες την καταγωγήν των εκ τινός κώμης του Βάλτου(Αιτωλοακαρνανίας) καλουμένης Σακαρέτσι όπου μονίμως οι προγονοί των κατοικούντες  μετά των συνεγχωρίων  των εξεπατρίσθησαν μετελθόντες την σκηνίτιδα ζωήν». Θεωρούσε λοιπόν ο Αραβαντινός  ότι οι «Σακαρεσσιάνοι» ήταν πρόγονοι των Σαρακατσάνων και όλοι κατάγονται από το Σακαρέτσι του Βάλτου.

Στην Μονογραφία του για τους Κουτσόβλαχους , ο Αραβαντινός προσθέτει μια ακόμα ερμηνεία:
«Παράδοσις διατηρείται ότι το όνομα αυτών έλαβον (οι Σαρακατσάνοι) εκ της κώμης Σακαρέτσι του Βάλτου, εξής οι προπάτορες αυτών αποσπασθέντες επεδόθησαν εις τον φερέοικον ποιμενικόν βίον. Αλλ’ επειδή εν τη κλήσει ταύτη υφίσταται η λέξις Κατσάνοι, ίσως οι εν λόγω Σαρακατσάνοι , ως γειτνιάζοντες τοις Κατσανοχωρίοις της Ηπείρου , εκλήθησαν , Παρακατσάνοι ή Καρακατσάνοι».
Την άποψη του Αραβαντινού ενστερνίζονται οι Passov και Heuzey. Ο σπουδαίος Ηπειρώτης λόγιος Ιωάννης Λαμπρίδης , στα  «Ηπειρωτικά Μελετήματα», τεύχος Δ’, σελ. 50-52,  θεωρεί ότι ο τόπος της καταγωγής των Σαρακατσάνων , είναι τα Κατσανοχώρια  της Ηπείρου (Λιάπου, Δεμάτι, Προσγόλι και Βασταφέτσι), απ’ όπου έφυγαν στα χρόνια της  Τουρκοκρατίας οι κάτοικοί τους , όταν γινόταν το παιδομάζωμα για τους γενίτσαρους.

Μια άλλη εκδοχή που συνδέει το όνομα των Σαρακατσάνων με το χωριό Σιράκο του νομού Ιωαννίνων , δεν φαίνεται πιθανή. Στο Σιράκο κατοικούσαν πάντοτε Κουτσόβλαχοι . Αν οι Σαρακατσάνοι κατάγονταν από αυτό , θα χρησιμοποιούσαν οπωσδήποτε κάποιες λέξεις των Κουτσόβλαχων , κάτι που δε συμβαίνει.
Ο Δανός   Carsten Hoeg, που μελέτησε ενδελεχώς τους Σαρακατσάνους, απορρίπτει τις παραπάνω ερμηνείες και προτείνει τη δεύτερη εκδοχή που υιοθετεί στο Λεξικό του ο   Γ. Μπαμπινιώτης .