Κυριακή, 14 Οκτωβρίου 2018

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΗΝ Α. ΜΕΣΟΓΕΙΟ ΚΑΙ ΜΕΤΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΤΡΙΜΕΡΩΝ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΩΝ *


Του Γιώργου Κακλίκη
Πρέσβη επί τιμή
 
Αν με την πτώση των τειχών που χώριζαν δυο κόσμους, το ΝΑΤΟ θεωρήθηκε ξεπερασμένο, οι σημερινές αναστατώσεις οδηγούν σε άλλες σκέψεις.  Αρκεί να δούμε τι συνέβη πρόσφατα στην Κριμαία και λίγο πιο πριν στη Γεωργία. Η ίδια δύναμη που επέφερε  ανατροπές  σε αυτές μεθοδεύει την επανάκαμψή της στα Βαλκάνια ενώ κινείται δραστήρια στη θάλασσα της Μεσογείου επιβάλλοντας καταστάσεις στην περιοχή.
Μέσα στη Συμμαχία , η αναθεωρητική Τουρκία φέρνει ανεπιθύμητη για την Δύση αβεβαιότητα στην ευρύτερη περιοχή. Απειλεί τη συμμαχική Ελλάδα με πόλεμο αν η τελευταία ασκήσει τα δικαιώματά της. Απειλεί την Κύπρο και δηλώνει έτοιμη να πραγματοποιήσει γεωτρήσεις στην ΑΟΖ της τελευταίας. Προσβάλλει συμμάχους και απαιτεί να επιβάλει όρους πολύ πέρα από τα φυσικά της όρια.  Και συνεχίζει την τακτική επιβολής δικής της λύσης στο Κυπριακό που, μαζί με το Παλαιστινιακό, παραμένουν οι χρόνια ανεπούλωτες  πληγές της Μεσογείου.

Στα Βαλκάνια, το επισφαλές μωσαϊκό της ΠΓΔΜ παραμένει ρευστό και είναι άγνωστο αν η αβεβαιότητα θα εξαλειφθεί σύντομα. Και στη σειρά περιμένουν Κόσοβο και Σερβία όπου γίνεται λόγος για συμφωνημένες αλλαγές συνόρων. Αλλαγές που ανασύρουν πικρές μνήμες στα κράτη της περιοχής.


Το ΝΑΤΟ, από την πλευρά του, εποπτεύει  το ανατολικό Αιγαίο για ενδεχόμενες ροές προσφύγων και μεταναστών. Με πολλούς  από αυτούς να έχουν περάσει σε εδάφη της ΕΕ  και πολλαπλάσιους να είναι  στριμωγμένοι έξω από αυτήν, κοιτώντας προς την Ευρώπη.

Στο μεταξύ, η Ελλάδα έχει αναδειχθεί σε πυλώνα σταθερότητας συνάπτοντας τριμερείς ειρηνικές σχέσεις στην Ανατολική Μεσόγειο, προσεγγίζοντας  δραστήρια και άλλα κράτη της περιοχής, υφαίνοντας και ενισχύοντας ένα πλέγμα ασφάλειας που υπόσχεται σταθερότητα. Και ενώ πολλά δείχνουν πως οι νησίδες αυτές ασφάλειας, αθροιζόμενες  μπορούν να αλλάξουν την εικόνα, μια δυνητική πηγή ευημερίας που πρόσφατα αναδύθηκε στην Ανατολική Μεσόγειο, οι υδρογονάνθρακες, ξυπνούν ορέξεις. Ικανές να ανατρέψουν αρχές δικαίου και να απειλήσουν την ειρήνη. Εδώ είναι που η Συμμαχία θα έπρεπε να μπορεί να διαδραματίσει ρόλο αποτρεπτικό κάθε απειλής κατά της ασφάλειας των πόρων αυτών και των αγωγών τους προς τα κράτη-μέλη, δικά της και της ΕΕ. Στερείται όμως θεσμικά της ικανότητας να κινηθεί όπως η τελευταία έναντι των κρατών-μελών που καταπατούν κανόνες.

Η συνεργασία Ελλάδας, Αιγύπτου, Κύπρου και Ισραήλ δεν αποκλείει τρίτους της περιοχής. Ούτε τους στοχεύει. Η συμμετοχή σημαντικών περιφερειακών παικτών στα σχήματα αυτά παίρνει συγκεκριμένη μορφή. Αναρωτιούνται πολλοί αν αυτές οι συνεργασίες θα μπορούσαν να αποτελέσουν το πρότυπο μιας θεσμοθετημένης συνεργασίας του ΝΑΤΟ για την παγίωση της ειρήνης στην Ανατολική Μεσόγειο. Ήδη ένα θετικό βήμα έγινε πριν λίγο καιρό με την υπογραφή συμφωνίας ανάμεσα στο Ισραήλ και το NATO Support and Procurement Organization. Και σύντομα ξεκινά ένα πρόγραμμα με την Αίγυπτο για την ενίσχυση της εταιρικής σχέσης αμοιβαίας ασφάλειας στο πλαίσιο της συνεργασίας της με την περιοχή MENA.

Όμως, ο τρίτος εταίρος των τριγωνικών αυτών συνεργασιών, η Κύπρος, δεν είναι μέλος του PfP ούτε έχει συμφωνία ασφάλειας με το ΝΑΤΟ. Όσο η Τουρκία προβάλλει βέτο, η Κύπρος δεν πρόκειται να έχει θεσμοθετημένη σχέση με αυτό. Και, με τις κακές σχέσεις που έχει η Άγκυρα με  Αίγυπτο και Ισραήλ, η μετάλλαξη των τριμερών σχημάτων σε ουσιαστική μορφή προσέγγισης με τη Συμμαχία δεν θα προχωρήσει.

Από την άλλη, οι πρόσφατες δηλώσεις του προέδρου Τραμπ ανησύχησαν τους συμμάχους. Όμως, η  φετινή Κοινή Δήλωση ΕΕ και ΝΑΤΟ περιγράφει το όραμά τους να συνεργαστούν για την αντιμετώπιση κοινών απειλών. Και μάλιστα τονίζει “τις προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης να ενισχύσει την Ευρωπαϊκή ασφάλεια και άμυνα ώστε να προστατεύσει καλύτερα τους πολίτες της συμβάλλοντας στην ειρήνη και τη σταθερότητα στις γειτονικές χώρες και πέρα από αυτές”.

Σ΄αυτό το “πέρα από αυτές”, χωρίς συσταλτικές - γραφειοκρατικές ερμηνείες, οφείλουμε να δώσουμε προσοχή ώστε να ενισχύσουμε το αίσθημα ασφάλειας και στις χώρες εκείνες που βλέπουν θετικά την ΕΕ και το ΝΑΤΟ. Ήδη υπάρχει η μαγιά των τόσο θετικά εξελισσόμενων τριμερών συνεργασιών και των επιμέρους συμφωνιών με τη Συμμαχία.

Αν στο ΝΑΤΟ επικρατεί η αντίληψη ότι η ασφάλεια στην Ευρώπη βρίσκεται σε συνάρτηση με την ασφάλεια και τη σταθερότητα στη Μεσόγειο, στην ΕΕ έχει αναβιώσει η συζήτηση για μια ευρωπαϊκή αμυντική πρωτοβουλία. Παρίσι και Βερολίνο κινούνται προς μια κατεύθυνση που δεν αντιστρατεύεται το ΝΑΤΟ αλλά, ως ανεξάρτητο σχήμα, θα το συμπληρώσει χωρίς πνεύμα ευρωπαϊκού τοπικισμού. Και θα μπορέσει ενδεχομένως να καλύψει την αδυναμία της Συμμαχίας να κινηθεί συγκροτημένα, χωρίς περιττά βέτο, για την ασφάλεια στη Μεσόγειο ανοίγοντας τον δρόμο για μια αμυντική συνεργασία σε ένα ευρύτερο πλαίσιο ασφάλειας και  ικανοποιώντας την επιθυμία για σταθερότητα των δύο πλευρών του Ατλαντικού.

Ας απαλλαγούμε από αγκυλώσεις και μη λειτουργικούς κανόνες που υπαγορεύτηκαν όταν άλλοι ήσαν οι στόχοι, και ας ανταποκριθούμε στις  ανάγκες της εποχής, διαθέτοντας ένα αποτελεσματικό, σύγχρονο σύστημα που όντως θα διασφαλίζει ασφάλεια και σταθερότητα στην ανησυχητικά ταραγμένη Μεσόγειο και όχι μόνο.-

* Στοιχεία από ομιλία του συντάκτη του στην ημερίδα “Παρέχοντας ασφάλεια σε μια ανασφαλή εποχή. Προτεραιότητες και προοπτικές για το ΝΑΤΟ και την ΕΕ”, 20/9/2018.

 The Book's Journal Οκτωβρίου 2018