Πέμπτη, 28 Μαρτίου 2019

Γιατί ο Σέρβος πρόεδρος Βούτσιτς δεν φοβάται μία “Βαλκανική Άνοιξη”


Του Γεωργίου Λυκοκάπη.
Την περασμένη Πέμπτη το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης καταδίκασε τον Ράντοβαν Κάρατζιτς σε ισόβια κάθειρξη. Ο ηγέτης των Σέρβων της Βοσνίας καταδικάστηκε για την σφαγή αμάχων μουσουλμάνων στην Σρεμπρένιτσα το 1995, το πιο ανατριχιαστικό έγκλημα πολέμου του γιουγκοσλαβικού εμφυλίου. Οι οικογένειες των θυμάτων πανηγύρισαν την απόφαση, όπως αναμένονταν. Προκαλεί όμως εντύπωση ότι δεν σημειώθηκε κάποια αξιοσημείωτη αντίδραση στην Σερβία.

Ο Ράντοβαν Κάρατζιτς ήταν «ήρωας» για τον σερβικό λαό, κατά την διάρκεια του γιουγκοσλαβικού εμφυλίου. Και όμως οι αντιδράσεις των Σέρβων περιορίστηκαν σε μία λακωνική ανακοίνωση της σερβικής κυβέρνησης. Ο κοινωνικός αναβρασμός που παρατηρείται στην Σερβία έχει να κάνει με χρόνιες παθογένειες της χώρας, όπως την ανεργία, την διαφθορά και τον αυταρχισμό. Οι Σέρβοι δεν διαδηλώνουν για την τύχη του Ράντοβαν Κάρατζιτς, ο οποίος θυμίζει μία ξεχασμένη φιγούρα ενός «σκοτεινού» παρελθόντος.
Μερικές μέρες πριν την καταδίκη του, η Σερβία έμοιαζε να βρίσκονταν στα πρόθυρα μιας γενικευμένης εξέγερσης. Διαδηλωτές απέκλεισαν για ώρες το προεδρικό μέγαρο, εμποδίζοντας την έξοδο του Σέρβου προέδρου Βούτσιτς. Μία άλλη ομάδα διαδηλωτών εισέβαλε στο κτίριο της δημόσιας τηλεόρασης, αφού συγκρούστηκε με την αστυνομία. Εντύπωση προκάλεσε η ψυχραιμία που επέδειξε ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς.

«Πιόνια των Αλβανόφωνων» οι διαδηλωτές
Το γύρο του κόσμου έκανε η φωτογραφία με τον Σέρβο πρόεδρο να παίζει σκάκι(!), την στιγμή που μαίνονταν οι ταραχές. Στις δηλώσεις εξαπέλυσε σκληρή επίθεση κατά των διαδηλωτών, μιλώντας για «φασίστες και κλέφτες». Σημείωσε ότι δεν είναι διατεθειμένος να παραιτηθεί, ακόμα και αν η αντιπολίτευση κατεβάσει στους δρόμους «ένα εκατομμύριο ανθρώπους».
Ο πρόεδρος Βούτσιτς δεν φοβάται μία «έγχρωμη επανάσταση» στην Σερβία. Απέφυγε να κατηγορήσει ευθέως την Δύση για τις διαδηλώσεις. Μίλησε απλώς για «ανοχή» που δείχνουν ορισμένες δυτικές χώρες στις πρακτικές της αντιπολίτευσης. Ο Σέρβος πρόεδρος απέδωσε τις ταραχές στην επικείμενη συμφωνία για την εδαφική ρύθμιση του Κοσόβου.
Όμως δεν κατηγόρησε ως υποκινητές των διαδηλώσεων ούτε τους Σέρβους εθνικιστές, ούτε την σερβική μειονότητα του Κοσσυφοπεδίου, όπως αναμένονταν. Αντίθετα μοιάζει να υπολογίζει στην υποστήριξη της σερβικής μειονότητας του Κοσόβου, η οποία είναι έτοιμη «να τον υπερασπιστεί», όπως είπε χαρακτηριστικά. Σε μία αναφορά του που προκάλεσε αίσθηση, κατηγόρησε την σερβική αντιπολίτευση ως «υποκινούμενη» από τους αλβανικούς εθνικιστικούς κύκλους της Πρίστινας.
Η «ανοιχτή πληγή» του Κοσσυφοπεδίου
Ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς είναι υπέρμαχος της επίλυσης του ζητήματος του Κόσοβου, μέσω ανταλλαγής εδαφών» με την αλβανόφωνη πλειοψηφία. Δηλαδή το Βελιγράδι να προσαρτήσει τα εδάφη του Κοσσυφοπεδίου, όπου οι Σέρβοι πλειοψηφούν, και ως αντάλλαγμα να δώσει την κοιλάδα του Πρέσεβο στην Πρίστινα. Η λύση αυτή «πληγώνει» τους Σέρβους. Το Κοσσυφοπέδιο είναι ιερός τόπος για αυτούς, αποτελεί το «λίκνο» του εθνικισμού τους.
Όμως οι Σέρβοι γνωρίζουν πως είναι ουσιαστικά χαμένοι. Η συντριπτική πλειοψηφία της διαφιλονικούμενης επαρχίας είναι αλβανόφωνοι. Η στρατιωτική επίλυση του ζητήματος είναι αδύνατη, όπως θυμίζει η πικρή επέτειος των νατοϊκών βομβαρδισμών του 1999. Η λύση μοιάζει με μία λύτρωση, ειδικά για την σερβική μειονότητα του Κοσόβου, η οποία ζει εγκλωβισμένη σε θύλακες, διαρκώς απειλούμενη από τους Αλβανόφωνους εθνικιστές.
Οι περισσότερες αντιδράσεις στην πρόταση Βούτσιτς σημειώνονται στους Αλβανόφωνους του Κοσσυφοπεδίου. Για τον αλβανικό εθνικισμό οποιαδήποτε εδαφική παραχώρηση στους Σέρβους είναι «προδοσία». Θετικός στην συμφωνία εμφανίζεται ο Κοσοβάρος πρόεδρος Χακίμ Θάτσι, όχι όμως και ο πρωθυπουργός Ραμούς Χαραντινάι. Ο Κοσοβάρος πρωθυπουργός, παλιός οπλαρχηγός του UCK, εμφανίζεται να τηρεί σκληρή στάση κατά του Βελιγραδίου, αγνοώντας ακόμα και τις πιέσεις των Αμερικανών.
Η Δύση «ψηφίζει» Βούτσιτς
Ο Σέρβος πρόεδρος έχει πολλούς λόγους να είναι ψύχραιμος. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι περισσότερες χώρες της Ε.Ε. υποστηρίζουν την πρόταση του για την επίλυση της τελευταίας γεωπολιτικής εκκρεμότητας των Βαλκανίων. Σύμφωνη είναι ακόμα και η Μόσχα. Επομένως υπολογίζει πως η αντιπολίτευση δεν πρόκειται να αποκτήσει την υποστήριξη της διεθνούς κοινότητας.
Δεν είναι υπερβολή να ισχυριστούμε πως η Δύση «κάνει πως δεν βλέπει» τις διαδηλώσεις στην Σερβία. Αρκεί να θυμηθούμε τι στάση είχαν οι δυτικές πρεσβείες και τα δυτικά μέσα ενημέρωσης στις αντίστοιχες διαδηλώσεις που είχαν πραγματοποιηθεί στην Ουκρανία το 2014. Τώρα η Δύση μοιάζει πρόθυμη να «κλείσει τα μάτια» στην διαφθορά και στον αυταρχισμό του καθεστώτος Βούτσιτς. Έχει ήδη «συγχωρέσει» το παρελθόν του Σέρβου προέδρου.
Ο Βούτσιτς υπήρξε υπουργός του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς, τις δύσκολες ημέρες που το ΝΑΤΟ βομβάρδιζε την Σερβία. Οι πολιτικές καταβολές του βρίσκονται στον ριζοσπαστικό σερβικό εθνικισμό, όπως εκφράζονταν από τον ιστορικό ιδρυτή του κυβερνώντος κόμματος Βόισλαβ Σέσελι. Ο Σέσελι υπήρξε αρχηγός σερβικών παραστρατιωτικών ομάδων με βεβαρημένη εγκληματική δράση στον γιουγκοσλαβικό εμφύλιο.

«Ρουά ματ» από τον Σέρβο προέδρο
Όμως ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς κινήθηκε σε άλλο μήκος κύματος από τον ιδεολογικό του μέντορα. Έχει καταδικάσει τα «εγκλήματα πολέμου», που διέπραξαν οι Σέρβοι στον εμφύλιο. Βρήκε το θάρρος να επισκεφτεί την Σρεμπρένιτσα το 2015, όπου έπεσε θύμα άγριων προπηλακισμών από συγγενείς των θυμάτων. Η Δύση μοιάζει να θεωρεί ότι ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς είναι ο μόνος Σέρβος πολιτικός που μπορεί να «περάσει» μία συμβιβαστική λύση για το Κόσοβο.
Και όχι μόνο η Δύση. Η Κροατία προειδοποίησε «για κίνδυνο αποσταθεροποίησης των Βαλκανίων», από μία αποσταθεροποίηση της Σερβίας. Ο Ζόραν Ζάεφ κάλεσε σε «αυτοσυγκράτηση» και «διάλογο». Ο πρωθυπουργός Ζάεφ με την ήπια στάση του, ανταποδίδει την στήριξη του Βελιγραδίου στην Συμφωνία των Πρεσπών.
Το Κοσσυφοπέδιο καθορίζει τις πολιτικές εξελίξεις στην Σερβία, ήδη από την δεκαετία του ’80. Ο Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς κυριάρχησε στην πολιτική ζωή της χώρας, λόγω της σκληρής του στάσης έναντι των Αλβανόφωνων εθνικιστών στο Κόσοβο. Αντίθετα ο Σέρβος πρόεδρος εμφανίζεται ως «ειρηνοποιός» και όχι ως «πολέμαρχος», όπως ο Μιλόσεβιτς.
Γνωρίζει πως η στάση του θα ανταμειφθεί από την Δύση, η οποία επιδιώκει την σταθερότητα στα Βαλκάνια. Με την τακτική του ο Αλεξάντερ Βούτσιτς παραμένει «ο κυρίαρχος του παιχνιδιού» στα πολιτικά πράγματα της Σερβίας.
Γεώργιος Λυκοκάπης Πολιτικός Επιστήμονας
new-economy.gr